Ostra reakcja na stres

Ostra reakcja na stres
Ostra reakcja na stres (ang. acute stress reaction) należy do przejściowych zaburzeń adaptacyjnych, czyli nieprawidłowości w przystosowaniu się do nowej rzeczywistości po doświadczonej traumie psychicznej lub fizycznej. To wyraz zakłócenia równowagi psychicznej organizmu powstający w odpowiedzi na ciężkie przeżycia lub zdarzenia traumatyczne u osób nieprzejawiających wcześniej żadnych zaburzeń psychicznych [1]. Przeminięcie zdarzenia traumatycznego nie kończy przeżywania tego, co się stało [2].
 
Najczęstszymi zdarzeniami traumatycznymi są:
  • bycie świadkiem czyjegoś morderstwa, tortur lub ciężkiego uszkodzenia ciała,
  • przestępstwa seksualne,
  • katastrofy naturalne lub spowodowane działalnością człowieka,
  • napaść i znęcanie fizyczne,
  • groźba użycia broni, strzelanina, napad z użyciem noża,
  • wypadki i urazy zagrażające życiu,
  • udział w walce,
  • nagła śmierć bliskiej osoby,
  • rozpoznanie u dziecka ciężkiej, nieuleczalnej choroby,
  • nagła zmiana statusu społecznego [2, 3].
Należy wiedzieć, że czynnikami ryzyka wystąpienia ostrej reakcji na stres mogą być wyczerpanie fizyczne oraz podeszły wiek, wrażliwość i indywidualne umiejętności radzenia sobie z niecodzienną, wstrząsającą sytuacją [1].
 
Oznaki ostrej reakcji na stres
 
Osoba, która przeżyła zdarzenie traumatyczne przechodzi przez kolejne etapy, by poradzić sobie ze stresem towarzyszącym zdarzeniu traumatycznemu. Ostra reakcja na stres obejmuje zachowania osób poszkodowanych w pierwszych chwilach po wypadku. Objawy w tym okresie są różnorodne. Początkowo poszkodowany może być oszołomiony. Występuje zawężenie pola świadomości i uwagi, a także niemożność rozumienia bodźców docierających z otoczenia w tym stresora, który nastąpił oraz dezorientacja. Poszkodowany może nie wiedzieć, co się do niego mówi, ma poczucie braku kontaktu z własnym ciałem i  odrealnienia świata [2]. Niedługo później poszkodowany może „wyłączyć się z otaczającej sytuacji”, co może przybrać postać nawet stuporu dysocjacyjnego (osłupienie, brak wypowiedzi, znieruchomienie, nieprawidłowe reakcje np. na dotyk) lub też przeciwnie – będzie pobudzony emocjonalnie i będzie uciekał z miejsca wydarzenia traumatycznego [1, 2]. Osoba może doświadczyć tzw. fugi dysocjacyjnej, czyli objętego niepamięcią podróżowania w nieznane miejsca z zachowaniem podstawowej troski o siebie i ujawnianiem nowej tożsamości. Pojawienie się tych objawów dysocjacyjnych podczas lub po wydarzeniu traumatycznym doprowadza do rozwinięcia się ostrego zaburzenia stresowego, które może przejść w zespół wstrząsu pourazowego [2, 3].
 
W okresie po wydarzeniu traumatycznym mogą wystąpić: rozpacz, depresja, lęk, a nawet złość i agresja słowna. Ponadto ostra reakcja na stres widoczna jest także w objawach somatycznych. Zaliczamy do nich wegetatywne objawy panicznego lęku, wynikające z pobudzenia układu autonomicznego: zaburzenia rytmu serca odczuwane jako kołatania, tachykardia, nadpotliwość, przyspieszenie oddechu i duszność, a także zaczerwienienie skóry [1].
 
Należy wiedzieć, że wszystkie z powyższych objawów mogą ulegać wycofaniu lub nasilać się, jednak nie utrzymują się przez dłuższy okres. Ostra reakcja na stres może być objęta częściową lub całkowitą niepamięcią [1, 4].

Jeśli poszkodowany zostaje szybko ewakuowany z miejsca traumatycznego wydarzenia, obserwuje się łagodnienie objawów [4]. W ciągu kolejnych ośmiu godzin od opuszczenia tego miejsca objawy osłabiają się jeszcze bardziej. Jeśli sytuacja stresowa przedłuża się i nie może być odwrócona z uwagi na jej specyfikę, objawy zaczynają ustępować po około dwóch dobach, a po trzeciej na ogół są minimalnie nasilone [2].
 
Pomoc ofierze zdarzenia traumatycznego
 
Pozostawienie poszkodowanego w ostrej reakcji na stres bez fachowej pomocy może doprowadzić do rozwinięcia się zespołu stresu pourazowego. Pierwsza pomoc powinna być rozpoczęta już na miejscu zdarzenia i obejmuje krótkotrwałą interwencję kryzysową [1, 2, 4].
 
Interwent kryzysowy powinien spróbować nawiązać kontakt z poszkodowanym, wysłuchać go, okazać zrozumienie, akceptację i dokładnie przeanalizować zdarzenie będące przyczyną ostrej reakcji. Należy rozładować napięcie, lęk, pobudzenie i inne negatywnie nasycone reakcje oraz dążyć do wygaszenia objawów i uzyskania równowagi emocjonalnej. Istotne jest również zapobieganie wystąpieniu i zaostrzeniu objawów psychotycznych [2].
 
Interwencja kryzysowa powinna być krótkotrwała, celowa, dostosowana do nasilenia objawów i odbywać się w pobliżu miejsca zdarzenia. Należy zidentyfikować mocne i słabsze cechy ofiary zdarzenia traumatycznego oraz korzystne i niekorzystne czynniki mogące usprawniać bądź też zakłócać proces odzyskiwania równowagi. Trzeba pomóc poszkodowanemu poznać i zrozumieć następstwa wydarzenia i dążyć do ich przezwyciężenia („przeżycia”) oraz wzmacniać zakres panowania nad sobą. Należy zaproponować taką metodę pomocy, która zostanie przyjęta przez poszkodowanego i omówić dalszy plan działania. Terapeuta powinien być aktywny, elastyczny, a także dyrektywny [1].
 
Jeśli poszkodowany trafił na oddział ratunkowy, a podejmowane interwencje nie przynoszą poprawy stanu psychicznego, może być potrzebne wdrożenie farmakoterapii m.in. lęku, pobudzenia psycho-ruchowego [1]. Jeśli objawy ostrej reakcji na stres utrzymują się powyżej miesiąca od zdarzenia, wówczas rozpoznanie jest zmieniane na zespół stresu pourazowego [3]. Terapia cały czas powinna być kontynuowana i modyfikowana w zależności od potrzeb [1].
 
Na podstawie:
1.Petit J.R., Sidorowicz S.K. (red.): Psychiatria ratunkowa, Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2007
2. 
Perlak M. Reakcje stresowe na zdarzenia krytyczne. Na Ratunek 5/2013 
3. 
Grzywa A, Pogranicza psychiatrii. Drogi i bezdroża umysłu. Czelej Lublin 2009

4.http://www.interwencja-kryzysowa.org.pl Dostęp z dn 27.XI.2015
  Depresja nazywana bywa chorobą XXI wieku. W dużej mierze jest to stwierdzenie prawdziwe, gdyż to właśnie depresja plasuje s... czytaj więcej
Pod koniec 2011 roku miała miejsce premiera pierwszego sezonu brytyjskiego serialu “Black Mirror”, mało znanego wówczas twórc... czytaj więcej
Żyjemy w świecie, który staje się coraz bardziej otwarty i przystosowany do potrzeb osób z różnego rodzaju ograniczeniami – t... czytaj więcej
W rankingu najczęściej powtarzanych przez Jerzego Ziębę zdań, „Ja to widziałem” zajmuje z pewnością wysokie miejsce. „Ja to w... czytaj więcej