Psychochirurgia

Psychochirurgia

To metoda operacyjnego leczenia zaburzeń psychicznych. Używana stosunkowo rzadko, zazwyczaj gdy jakieś formy zaburzeń opierają się leczeniu farmakologicznemu i innym terapiom (np. za pomocą elektrowstrząsów), a ich obecność jest przyczyną ogromnego, uniemożliwiającego normalne życie cierpienia.
 

Niechlubne korzenie – złe dobrego początki

Chodzi tu przede wszystkim o lobotomię, która w pierwszej połowie XX wieku, przed wynalezieniem psychiatrycznej farmakoterapii, dominowała jako forma leczenia zaburzeń psychiatrycznych. Procedura wymyślona w latach trzydziestych przez portugalskiego lekarza, Egasa Monitza, jako „leukotomia” została w 1949 roku nagrodzona medycznym Noblem. Zaś jej ulepszona wersja, „lobotomia” była stosowana od lat 40. w Stanach Zjednoczonych, rozpropagowana przez psychiatrę Waltera Freemana i neurochirurga Jamesa Wattsa. Polegała na wprowadzeniu do mózgu, przez gałkę oczną, szpikulca do lodu i przerwania w ten sposób połączeń w korze przedczołowej.

Dziś już wiemy, że tak inwazyjny i jednocześnie trudny do przewidzenia w skutkach zabieg jest etycznie nieuzasadniony. Od lat 40., mimo sprzeciwów części środowiska medycznego, zabieg ten jednak był stosowany, między innymi przy poparciu prasy popularnej, która na początku przedstawiała lobotomię w bardzo pozytywnym świetle, by zmienić narrację dopiero o wielu latach (Diefenbach i in., 1999). Szacuje się, że takich zabiegów wykonano w Stanach Zjednoczonych do 40-50 tys. Dopiero w połowie lat pięćdziesiątych, gdy dopuszczono do użycia chloropromazynę jako lek psychotropowy a neurochirurdzy przestali wyrażać zgodę na stosowanie procedury Freemana, ilość hospitalizacji i związanych z tym lobotomii zaczęła się zmniejszać (Sekerak, 2011).
 

Współcześnie stosowane procedury

Obecnie, przede wszystkim ze względu na historię nadużyć w przeszłości, zabiegi psychochirurgiczne stosowane są dość rzadko i przede wszystkim pod nadzorem specjalnych komisji, a przeprowadzane są przez multidyscyplinarne zespoły, w których mocno na uwadze pozostają kwestie etyczne.

Jedną z często stosowanych technik jest termokoagulacja, czyli uszkadzanie wybranej części mózgu za pomocą elektrody. Do dziś stosowanych jest cztery rodzaje zabiegów neurochirurgicznych do leczenia zaburzeń:

  • Przednia cingulotomia: czyli operacyjne uszkodzenie przednich części obu zakrętów obręczy. Stosowane jest zazwyczaj w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i znaczącą poprawę osiąga 30-40% pacjentów.
  • Traktotomia podogoniasta: stosowana w zaburzeniach afektywnych, obsesyjno-kompulsyjnych i lękowych. Polega na przerwaniu szlaku nerwowego między płatami czołowymi a strukturami podkorowymi, w istocie bezimiennej, która znajduje się pod jądrem ogoniastym. Również około 35% pacjentów odpowiada na tę formę leczenia.
  • Leukotomia limbiczna: to metoda będąca połączeniem obu powyższych. W leczeniu dużej depresji i zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych osiągnięto poprawę 35-50% pacjentów.
  • Przednia kapsulotomia: polegająca na uszkodzeniu przedniej odnogi torebki wewnętrznej. W przypadku pacjentów z zaburzeniami obesyjno-kompulsyjnymi zaobserwowano istotną poprawę u 70% pacjentów.

Niestety, poza prawdopodobieństwem uzyskania poprawy, po tych zabiegach występują również objawy uboczne. W zależności od zabiegu mogą być różne i dotyczyć np. przyrostu masy ciała czy zmian w osobowości, o różnych objawach neurologicznych nie wspominając (Mashour i in., 2005).

opracował: Joachim Kowalski

Piśmiennictwo:

  • Jansson, B. (1998). Controversial psychosurgery resulted in a Nobel Prize. Nobelprize.org. [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1949/moniz-article.html]
  • Diefenbach, G. J., Diefenbach, D., Baumeister, A., & West, M. (1999). Portrayal of lobotomy in the popular press: 1935-1960. Journal of the History of the Neurosciences, 8(1), 60-69.
  • Mashour, G. A., Walker, E. E., & Martuza, R. L. (2005). Psychosurgery: past, present, and future. Brain research reviews, 48(3), 409-419.
  • Sekerak, R. (2011). Lobotomy (Frontal). In Encyclopedia of Clinical Neuropsychology (pp. 1474-1475). Springer New York.

 

Majaczenie, nazywane też delirium (od łacińskiego delirare - „bredzić, mówić od rzeczy”), to postać zaburzenia neuropoznawcze... czytaj więcej
Mianem paraliżu sennego określa się niezwykłe doświadczenie utraty kontroli nad mięśniami przy zachowaniu świadomości, przytr... czytaj więcej
Zaburzenia językowe stanowią bardzo rozbudowaną i złożoną rodzinę. Układ nerwowy ciężko pracuje abyśmy mogli, pozornie bezwys... czytaj więcej
Jednym ze sposobów na poradzenie sobie z trudnościami w życiu jest psychoterapia. Dysponujemy wieloma jej rodzajami. Każdy z... czytaj więcej