Opryszczkowe zapalenie mózgu

Opryszczkowe zapalenie mózgu
Jedną z głównych przyczyn wirusowego, a zarazem śmiertelnego zapalenia mózgu jest infekcja wirusem opryszczki zwykłej. Jeśli opryszczkowe zapalenie mózgu (ang. Herpes Simplex Encephalitis, HSE) zostaje szybko rozpoznane, wówczas pacjent ma większe szanse na wyleczenie i poniesienie mniejszego uszczerbku na zdrowiu.
 
Wirusy opryszczki
 
Pod względem serologicznym wyróżniamy dwa typy wirusa opryszczki:
  • HSV-1 (łac. herpes simplex virus 1), odpowiadający za większość opryszczkowych zapaleń mózgu, jak również za opryszczkę wargową. Infekujemy się nim drogą oddechową lub poprzez ślinę osoby zakażonej.
  • HSV-2 (łac. herpes simplex virus 2), będący przyczyną opryszczki narządów płciowych. Można się nim zainfekować w okresie perinatalnym, a w późniejszym okresie życia – drogą stosunków płciowych. HSV-2 odpowiada za aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dorosłych.
 
Objawy i przebieg
 
Ponad połowa przypadków opryszczkowego zapalenia mózgu wywołanego przez HSV-1 dotyczy młodych osób powyżej 20. roku życia. Do zapalenia mózgu częściej dochodzi na skutek reaktywacji endogennej uśpionej infekcji niż poprzez zakażenie pierwotne. Zmiany w przebiegu opryszczkowego zapalenia mózgu lokalizują się głównie w płatach skroniowych i czołowych.
 
Do wczesnych objawów opryszczkowego zapalenia mózgu zaliczamy:
  • gorączkę,
  • bóle głowy,
  • zaburzenia osobowości,
  • zaburzenia świadomości.
Choroba często cechuje się nagłym początkiem i wtedy występują napady padaczkowe ogniskowe lub grand mal (uogólnione toniczno-kloniczne). Czasem infekcja rozwija się powoli. Objawy neurologiczne wyprzedza pojawienie się afazji i zaburzeń psychicznych (zaburzenia osobowości, wycofanie, pobudzenie z halucynacjami, splątanie). Chory trafia zwykle do szpitala z wysoką gorączką, sztywnością karku i innymi objawami oponowymi.
 
Objawy oponowe
 
W ciągu kilku godzin lub dni dochodzi do pogorszenia stanu pacjenta. Obserwowane są wówczas zaburzenia świadomości i ogniskowe objawy neurologiczne (typowe dla opryszczkowego zapalenia mózgu: porażenie i niedoczulica połowicza, ataksja, drgawki ogniskowe). Zmiany skórne występują u niewielkiej liczby pacjentów, zaś sama opryszczka nie stanowi kryterium rozpoznania choroby. Opryszczkowe zapalenie mózgu może trwać nawet kilka miesięcy.
 
Diagnostyka i różnicowanie
 
Najistotniejsze pod względem diagnostycznym są: elektroencefalogram i rezonans magnetyczny głowy. Już od samego początku choroby w badaniach tych ujawnia się nieprawidłowości. W EEG występują rozlane fale wolne  i zmiany ogniskowe w obszarach skroniowych. Dzięki rezonansowi magnetycznemu możliwe jest rozpoznanie słabo nasilonego obrzęku mózgu już we wczesnym etapie choroby, dlatego też MRI powinno być wykonane jako pierwsze, gdy podejrzewa się opryszczkowe zapalenie mózgu. Obraz tomografii komputerowej we wczesnym stadium choroby może być w normie.
 
W celach diagnostycznych wykonywana jest także punkcja lędźwiowa i pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego do badań. Stwierdzana jest pleocytoza z dominacją limfocytów, a czasem we wczesnym stadium – z granulocytami obojętnochłonnymi. Często w płynie mózgowo-rdzeniowym stwierdza się obecność erytrocytów. U niektórych chorych w pierwszym badaniu płyn może być prawidłowy. Ostateczne rozpoznanie opiera się na wyizolowaniu wirusa z płynu mózgowo-rdzeniowego lub mózgu, wykazaniu obecności DNA wirusa lub wykryciu antygenu wirusowego w tkankach mózgu. Przeciwciała skierowane przeciwko wirusowi opryszczki pojawiają się jednak później, zatem nie mają znaczenia w szybkiej diagnostyce.
 
Rozpoznanie różnicowe opiera się na wykluczeniu chorób o podobnym przebiegu, jak np. inne formy wirusowego i poinfekcyjnego zapalenia mózgu, zakażenia bakteryjne, grzybicze i pasożytnicze oraz guzy i ropnie mózgu.
 
Możliwości leczenia
 
Należy dołożyć wszelkich starań, aby szybko i trafnie rozpoznać opryszczkowe zapalenie mózgu ze względu na wysoką śmiertelność (70-80%) i ryzyko wystąpienia ubytków neurologicznych u osób, które przeżyły jego objawy.

W leczeniu stosowane są steroidy – zmniejszające obrzęk mózgu, a także acyklowir (lek przeciwwirusowy), jako lek z wyboru. Efekty leczenia zależą od wieku pacjenta, stopnia zaburzeń świadomości i okresu wdrożenia właściwego leczenia. Jeśli tylko podejrzewa się opryszczkowe zapalenie mózgu, należy wdrożyć acyklowir, nawet w przypadku gdy jeszcze nie wykonano rezonansu magnetycznego. Leczenie acyklowirem powinno trwać dwa tygodnie, gdyż obserwowano nawroty choroby po 10 dniach leczenia. Jeśli zaś mimo wdrożenia leczenia w ciągu 48-72 godzin doszło do pogorszenia stanu – należy wykonać biopsję mózgu.
 
Na podstawie:
 

  1. Rowland L. P., Pedley T. A. (red wyd. pol. Kwieciński H., Kamińska A. M.) Neurologia Merritta. Elsevier Urban&Partner. Wrocław 2014
  2. Ustymowicz A. et all. Diagnostyka obrazowa opryszczkowego zapalenia mózgu u osób dorosłych. Polski Przeglπd Neurologiczny. Via Medica 2006 tom 2, 1, 27ñ31
  3. Whitley R.J. Herpes simplex encephalitis: adolescents and adults. Antiviral Res. 2006 Sep;71(2-3):141-8. Epub 2006 Apr 25.
 
 
 
 
W naszym społeczeństwie niewiele mówi się o Zespole Kruchości - schorzeniu, które dotyka osoby w wieku geriatrycznym. Zazwycz... czytaj więcej
Czy moc generowana przez elektrownie jądrowe w USA jest przyczyną utonięć w basenie, a rosnąca liczna prawników w Portoryko -... czytaj więcej
Czym jest synestezja? Synestezja bywa często rozumiana jako proste „poplątanie” zmysłów lub mechanizmów odpowiedzialnych za p... czytaj więcej
Mózgowy zespół utraty soli (ang. cerebral salt-wasting syndrome, CSWS) to zaburzenie, którego istotą jest obniżenie poziomu s... czytaj więcej