Deficyty poznania społecznego w schizofrenii i zaburzeniach ze spektrum autyzmu

Deficyty poznania społecznego w schizofrenii i zaburzeniach ze spektrum autyzmu

Czy istnieją objawy psychopatologiczne wspólne dla chorych na schizofrenię i zaburzenia ze spektrum autyzmu? Odpowiadając twierdząco na to pytanie, można wymienić między innymi deficyty poznania społecznego, które dotykają chorych z obu grup, różniąc się jednakże w sposobie manifestacji i stopniu nasilenia. Próbę porównania deficytów poznania społecznego występujących w zaburzeniach ze spektrum autyzmu z nieprawidłowościami w tej samej sferze dotykającymi chorych na schizofrenię podejmują autorzy artykułu poglądowego zamieszczonego w czasopiśmie Neuropsychiatria i Neuropsychologia i noszącego tytuł: „Deficyty poznania społecznego w zaburzeniach ze spektrum autyzmu - porównanie ze schizofrenią”.

Według badaczy poznanie społeczne to procesy poznawcze niezbędne dla przyswojenia zasad i norm obowiązujących w społeczeństwie, umożliwiające podejmowanie decyzji w relacjach z innymi ludźmi i pozwalające na rozwijanie umiejętności interpersonalnych. Istnieją cztery składowe poznania społecznego, a są to: percepcja emocjonalna, percepcja społeczna, teoria umysłu i style atrybucyjne.

Co kryje się za tymi nazwami?

  • Percepcja emocjonalna to umiejętność prawidłowego odczytywania emocji na podstawie wyrazu twarzy, postawy ciała, gestów czy tonu głosu.
  • Percepcja społeczna oprócz adekwatnego przetwarzania emocji obejmuje także rozumienie zachowań innych ludzi.
  • Teoria umysłu, uważana za aspekt kluczowy dla poznania społecznego polega na umiejętności przyporządkowania sobie i innym określonych intencji, pragnień, przekonań, dążeń, czyli stanów umysłu, których nie sposób zaobserwować za pomocą wzroku. Dzięki teorii umysłu, stosowanej automatycznie i nieświadomie, człowiek może rozumieć takie zjawiska jak kłamstwo, aluzja, metafora, ironia.
  • Style atrybucyjne, ostatnia składowa poznania społecznego, określają skłonność jednostki do upatrywania przyczyny określonych zjawisk bądź to w cechach indywidualnych danej osoby, jak np. jej inteligencja, bądź też w czynnikach zewnętrznych. W pierwszym przypadku jest to atrybucja wewnętrzna, w drugim - zewnętrzna.

Jak wykazują badania z zakresu poznania społecznego, jest ono upośledzone zarówno u chorych ze schizofrenią, jak i z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Deficyty obejmują wszystkie składowe poznania społecznego i znajdują odzwierciedlenie w badaniach neuroobrazowych.

Na podstawie badań obrazowych wykazano, że u chorych z ASD (autism spectrum disorders) w realizację zadań związanych z poznaniem społecznym zaangażowane są przede wszystkim regiony bruzdy skroniowej górnej oraz przedniego i tylnego zakrętu kory obręczy, podczas gdy osoby ze schizofrenią częściej angażują brzuszno - boczny obszar kory przedczołowej, zakręt przyhipokampowy, zakręt potyliczny dolny oraz móżdżek.

W badaniach nad neurobiologicznymi markerami społecznego poznania u chorych ze schizofrenią zaobserwowano zwiększoną w porównaniu z osobami z ASD aktywację pierwszorzędowej i drugorzędowej kory somatosensorycznej. Prawdopodobną rolą tego obszaru mózgu jest generowanie stanów fizjologicznych odpowiadających określonym emocjom, co ułatwia człowiekowi ich rozpoznawanie u siebie samego i u innych ludzi.

W obu grupach osób badanych obniżoną aktywność wykazuje ciało migdałowate - u chorych ze schizofrenią obserwowano ją w trakcie wykonywania zadań związanych z rozpoznawaniem emocji, a u chorych z ASD - podczas pracy nad zadaniami dotyczącymi teorii umysłu. Badania wykazały, że większe deficyty w zakresie rozpoznawania emocji występują u osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu w porównaniu z chorymi na schizofrenię. W obu grupach chorych wykazano niższą aktywację i zmniejszony przepływ krwi w regionach mózgu odpowiedzialnych za percepcję emocji.

U chorych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu stwierdzono niższą aktywację zakrętu wrzecionowatego, odpowiedzialnego za rozpoznawanie twarzy, oraz kory mózgowej bezpośrednio z nim połączonej, co jest związane z deficytami w zakresie rozpoznawania emocji. Z kolei osoby chore na schizofrenię wykazywały mniejszą aktywność w obszarach kory czołowej, ciemieniowej i skroniowej. U tych chorych nieprawidłowości występowały również w zakresie opisywania stanów emocjonalnych, takich jak wstręt, wstyd czy pogarda. Co interesujące radość była opisywana prawidłowo. Deficyty emocjonalne u chorych na schizofrenię związane są zarówno z percepcją, jak również z ekspresją emocji i obejmują między innymi osłabioną modulację głosu i ubogą gestykulację oraz trudności w okazywaniu uczuć, zwłaszcza pozytywnych. Zaburzenia najprawdopodobniej ulegają nasileniu wraz z wiekiem i czasem trwania choroby.   

W obu grupach chorych, o których jest mowa w niniejszym tekście, zaobserwowano również nasilone deficyty w zakresie teorii umysłu. U chorych z ASD zobrazowano zmniejszony przepływ krwi w tak zwanej „sieci teorii umysłu”, która obejmuje przyśrodkową korę przedczołową, obszar skroniowy oraz bruzdę skroniową górną. Stwierdzono również obniżoną aktywność odległych połączeń pomiędzy korą ruchową a regionami teorii umysłu. Te zjawiska neuronalne mogą mieć związek ze słabymi wynikami chorych z ASD w testach mierzących zdolność przyporządkowania innym osobom określonych myśli i pragnień.   

Również u prawie połowy chorych na schizofrenię występują zaburzenia teorii umysłu, pogłębiające się, podobnie jak deficyty emocjonalne, wraz z czasem trwania choroby. U tych badanych zaobserwowano znacznie obniżoną aktywność w rejonach mózgu odpowiedzialnych za właściwe wnioskowanie o stanach psychicznych. Większe zaburzenia w zakresie oceny stanów mentalnych innych ludzi wykazywali chorzy z przewagą objawów negatywnych (wycofanie społeczne, utrata napędu).

W zakresie stylów atrybucyjnych chorzy na schizofrenię mają skłonność do atrybucji wewnętrznej - doszukują się przyczyn negatywnych zdarzeń w ludziach, nie zaś w zewnętrznych okolicznościach.

Podsumowując - zarówno u chorych na schizofrenię, jak i na zaburzenia ze spektrum autyzmu poznanie społeczne, mające zasadniczy wpływ na jakość relacji interpersonalnych jednostki, jest zaburzone we wszystkich jego aspektach. Deficyty dotyczą rozumienia sygnałów emocjonalnych, teorii umysłu i stylów atrybucyjnych.

Wskazane byłoby prowadzenie dalszych badań w zakresie poznania społecznego w schizofrenii i ASD. Mogą one wyjaśnić, które z deficytów są wspólne dla obu schorzeń, a które specyficzne dla każdego z nich. Mogą również pomóc w opracowaniu adekwatnych programów rehabilitacji, mających na celu pomoc chorym w powrocie do społeczeństwa i poprawę jakości ich życia oraz relacji interpersonalnych.

Bibliografia

Człapa, K., Wysok, D., Rybakowski, F. (2016). Deficyty poznania społecznego w zaburzeniach ze spektrum autyzmu - porównanie ze schizofrenią. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2016 11(1), 12 - 20, doi: 10.5114/nan2016.59834

... czyli jak lęk przed matematyką wpływa na rozwiązywanie prostych zadań arytmetycznych? :)  Biegłość w prostych zadaniach a... czytaj więcej
Aleksytymia jest jedną z najbardziej tajemniczych zagadek psychiatrii. Osoby cierpiące na to schorzenie nie tylko nie mają zd... czytaj więcej
Moda na psychopatów? Można zaryzykować tezę, że w środkach masowego przekazu panuje osobliwa moda na psychopatów. Taki archet... czytaj więcej
Trzy rodzaje uśmiechu Uśmiech rozpoznają ludzie ze wszystkich kultur. Mogłoby się wydawać, że jest on znakiem na tyle uniwers... czytaj więcej