Wstrząśnienie mózgu

Wstrząśnienie mózgu
Wstrząśnienie mózgu (łac. commotio cerebri) jest stanem neurologicznym polegającym na pourazowej utracie przytomności, po którym pacjent zdrowieje i nie stwierdza się u niego żadnych ubytkowych objawów ze strony układu nerwowego. Patofizjologia wstrząśnienia mózgu jest niejasna i pozostaje przedmiotem naukowych polemik...
 
Objawy wstrząśnienia mózgu
 
Objawem „przewodnim” wstrząśnienia mózgu jest utrata przytomności po urazie głowy, trwająca od kilkunastu sekund, do kilkunastu minut. Kolejnym objawem jest wystąpienie okresu niepamięci – wstecznej lub następczej. Niepamięcią wsteczną może być objęta chwila wypadku (urazu) lub też wydarzenia, które go wyprzedziło. Pamięć zwykle powraca po około godzinie. Niepamięć następcza dotyczy czasu pomiędzy urazem, a momentem odzyskania pełnej, trwałej świadomości [1]. Do opisywanych objawów mogą dołączyć się zaburzenia autonomiczne, jak nudności i wymioty, bóle głowy, wahania ciśnienia tętniczego krwi i szybka praca serca, które mają etiologię naczynioruchową. Symptomy niepowikłanego wstrząśnienia mózgu ustępują samoistnie po około 3 dniach [2].
 
Stopnie ciężkości wstrząśnienia mózgu
 
W zależności od siły urazu i obserwowanych zaburzeń neurologicznych wyróżniono następujące stopnie wstrząśnienia mózgu [3]:
 
Iº – przemijająca dezorientacja bez utraty przytomności z natychmiastowym powrotem do pełnej świadomości, nie stwierdza się niepamięci,
 
IIº – wyraźniej zaznaczona dezorientacja po urazie oraz bardzo nieznaczny okres niepamięci okołourazowej, bez utraty przytomności,
 
IIIº – bardzo wyraźna dezorientacja (splątanie) z większym okresem niepamięci, głównie wstecznej, utrata przytomności występuje w postaci chwilowego wyłączenia świadomości,
 
IVº – klasyczne wstrząśnienie mózgu czyli krótkotrwała utrata przytomności, różnie długi okressplątania i różnie długi okres niepamię- ci wstecznej i następczej [3].
 
Pierwsza pomoc i leczenie
 
Każdy poszkodowany po urazie głowy, jeśli jest przytomny i nic mu nie zagraża np. pożar, powinien pozostać do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego w pozycji zastanej (jeśli nie doszło do uszkodzenia kręgosłupa, pacjent może zostać ułożony w pozycji leżącej z nieznacznym uniesieniem górnej połowy ciała). Gdy poszkodowany oddycha, ale jest nieprzytomny – wówczas należy monitorować jego oddychanie (jeśli prawdopodobnie nie doszło do uszkodzenia kręgosłupa – poszkodowanego układamy w pozycji na boku), a w razie braku oddechu po udrożnieniu dróg oddechowych rozpoczynamy resuscytację krążeniowo-oddechową.

Pacjent po urazie głowy i z podejrzeniem wstrząśnienia mózgu powinien być zbadany przez lekarza i skonsultowany przez neurologa. Wykonywane są także podstawowe badania krwi (łącznie z toksykologicznymi) i obrazowe głowy [1].

Zbierając wywiad należy uzyskać informację, czy po urazie wystąpiła utrata przytomności i obserwuje się niepamięć. Jeśli nie doszło do utraty przytomności – nie można stwierdzić klasycznego wstrząśnienia mózgu. Jeśli pacjent trafił pod opiekę lekarską będąc nieprzytomnym, wówczas jest oceniany według skali Glasgow, co obiektywnie pozwala stwierdzić stan nieprzytomności (chory uzyskuje poniżej 8 punktów w tej skali). Informacja uzyskana od przytomnego już pacjenta jest oceną subiektywną (pacjent różnie może interpretować stan nieprzytomności). Należy też potwierdzić uraz głowy lub też upadek z wysokości na pośladki (uraz pośredni). W badaniach obrazowych głowy można stwierdzić, czy wstrząśnienie mózgu jest niepowikłane (brak cech patologii) [1].
 
Poszkodowany ze wstrząśnieniem mózgu powinien być obserwowany przez 48 godzin w szpitalu. Należy monitorować przynajmniej co 1 godzinę i dokumentować: stan świadomości, wielkość źrenic, ciśnienie tętnicze, tętno, częstość oddechów i temperaturę [1]. Jeśli chory doznał urazu głowy, powinien  być także monitorowany pod kątem dalszych powikłań np. krwawienia śródczaszkowe, ponowna utrata przytomności, zatrzymanie oddechu, napady drgawkowe.

Zalecane jest leczenie spoczynkowe, a także postępowanie objawowe m.in. podawanie leków przeciwbólowych i przeciwwymiotnych. Po kilku dniach pacjenci mogą powrócić do swoich codziennych aktywności, a później do pracy.

Należy wiedzieć, że u niektórych chorych może wystąpić subiektywny zespół pourazowy, zwany  cerebrastenią pourazową, nerwicą pourazową lub pourazową dystonią wegetatywną. Pacjent wówczas zgłasza utrzymywanie się bólów głowy, nudności, osłabienie sprawności intelektualnej pod postacią problemów z pamięcią i koncentracją, a także zaburzenia snu i objawy depresji. Podobne objawy mogą zgłaszać osoby, które po urazie głowy nie wykazywały oznak wstrząśnienia mózgu. Zespół ten podobnie jak patofizjologia wstrząśnienia mózgu również jest problemem dyskusyjnym [1]
 
Opracowano na podstawie:

1. Hampel R. Wstrząśnienie mózgu – problemy kliniczne i orzecznicze . Orzecznictwo Lekarskie 2010, 7(2): 127-133
2.  Głowacki J, Marek Z. Urazy czaszki i mózgu rozpoznawanie i opiniowanie. Krakowskie Wyd Med Kraków 2000: 47- 57. 
3.  Bloch-Bogusławska E, Wolska E. Rozbieżności pomiędzy kliniczną i sądowo-lekarską oceną wstrząśnienia mózgu na podstawie materiału własnego Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej AM w Bydgoszczy. Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii 2004, 2. 

 
Majaczenie, nazywane też delirium (od łacińskiego delirare - „bredzić, mówić od rzeczy”), to postać zaburzenia neuropoznawcze... czytaj więcej
Mianem paraliżu sennego określa się niezwykłe doświadczenie utraty kontroli nad mięśniami przy zachowaniu świadomości, przytr... czytaj więcej
Zaburzenia językowe stanowią bardzo rozbudowaną i złożoną rodzinę. Układ nerwowy ciężko pracuje abyśmy mogli, pozornie bezwys... czytaj więcej
Jednym ze sposobów na poradzenie sobie z trudnościami w życiu jest psychoterapia. Dysponujemy wieloma jej rodzajami. Każdy z... czytaj więcej