Starzenie się ośrodkowego układu nerwowego

Starzenie się ośrodkowego układu nerwowego
Starzenie się ośrodkowego układu nerwowego
 
Starzenie się (ang. ageing. aging) to fizjologiczny proces wynikający z upływu czasu, który skutkuje osłabieniem aktywności biologicznej człowieka. Jest uwarunkowany wieloma czynnikami m.in. genetycznymi i środowiskowymi. Z biegiem czasu każda komórka, tkanka, narząd i układ ulegają temu procesowi, nieuchronnie zmierzając do śmierci. Starzenie nie omija ośrodkowego układu nerwowego, który jest jednym z najważniejszych układów organizmu, gdyż steruje skomplikowanymi reakcjami i procesami życiowymi.
 
Zmniany w obrębie mózgu
 
Mózg intensywnie się rozwija przez pierwsze dwie dekady życia człowieka. Około 20 roku życia osiąga maksymalną masę, która u kobiet wynosi 1225g, a u mężczyzn 1375g. Później w miarę przybywania lat masa mózgu, a zwłaszcza istota szara, stopniowo ulega atrofii. Istota biała pozostaje niezmienna. Półkule mózgowe pomniejszają się, co obserwowane jest zwłaszcza w płatach czołowych i skroniowych oraz jądrach podstawnych (utworzonych z istoty szarej).
Wraz z wiekiem, z powodu denegeracji zmniejsza się liczba synaps w mózgu. Te, które pozostały nienaruszone zostają utrzymane i wzmacniane. Mniej „wydolne” - są eliminowane. W ten sposób organizm niejako adaptuje się do procesu starzenia.
Pozostałe zmiany związane ze starzeniem ośrodkowego układu nerwowego to powiększenie komór  mózgu. Ponadto może dochodzić do gromadzenia się w mózgu lipofuscyn, złogów białkowych, blaszek i tp. Mózg osób starszych jest bardziej wrażliwy na toksyny, leki, a także traumy psychiczne.
Należy też wspomnieć o zaburzeniach ukrwienia mózgu, wynikających z pogorszenia się stanu naczyń krwionośnych i obecności blaszek miażdżycowych. Tętnice są mniej elastyczne, sztywniejsze. Krew płynie wolniej. Jeśli światło naczynia mózgowego zostanie zaczopowane, wówczas dochodzi do udaru mózgu, który w przyszłości może skutkować zaburzeniami poznawczymi, nastroju i zachowania.
 
Zmiany neuroprzekaźnictwa
 
Pod wpływem procesu starzenia zmniejsza się gęstość i wrażliwość wielu receptorów. Najbardziej  dotknięte zostają układy:
  • cholinergiczny – zmniejszenie liczby receptorów cholinergicznych, co doprowadzi do niedoborów acetylocholiny, która warunkuje prawidłowość funkcji poznawczych jak np. pamięć, myślenie abstrakcyjne; pamięć świeża ulega osłabieniu, natomiast pamięć długoterminowa pozostaje w normie;
  • dopaminergiczny – niedobór dopaminy w mózgu, odpowiedzialny za pojawienie się objawów choroby Parkinsona (bradykineza, drżenie spoczynkowe, sztywność mięśniowa);
  • glutaminergiczny – zmniejszenie liczby i wrażliwości receptorów N-metylo-D-asparginianowego;
  • serotoninergiczny – zmniejszenie poziomu serotoniny, skutkujące zaburzeniami snu, nastroju, zachowania i łaknienia.
 
Zaburzenia ze strony zmysłów
 
Zmysłami szczególnie poddającymi się destrukcyjnemu upływowi czasu są wzrok i słuch. Słuch osłabia się stopniowo pod wpływem oddziaływania hałasu i niedoboru witaminy B12. Z czasem dochodzi także do usztywnienia kosteczek słuchowych na skutek pozapalnych zwapnień. Nerw słuchowy również ulega atrofii. Niedosłuch dotyczy około 1/3 przedstawicieli populacji geriatrycznej. Wiele osób jest zmuszonych korzystać z aparatów słuchowych.
W uchu znajdują się także struktury odpowiedzialne za utrzymanie równowagi (kanały półkoliste, jako element układu przedsionkowego). Z wiekiem dochodzi do nieprawidłowych zmian w ich obrębie, przez co często osoby starsze doświadczają zawrotów głowy i upadków.
Niedowidzenie również jest problemem 1/3 osób starszych. Najczęściej występują zaburzenia akomodacji. Osoby starsze są na ogół dalekowidzami. Większość z nich nosi okulary.
Wraz z wiekiem zmniejsza się także ostrość wzroku, zawęża się pole widzenia, zdolność widzenia o zmierzchu i w półmroku, adaptacja wzroku do ciemności. Seniorzy trudniej „stabilizują” widzenie po oślepieniu jasnym światłem.
Ponadto nierozłaczne są zaburzenia węchu i smaku. Osłabienie węchu jest charakterystyczne w wieku podeszłym, ale stanowi także wczesny objaw choroby Parkinsona. Zaburzenia smaku obejmują zwłaszcza smak gorzki i słony. W chorobie Parkinsona również obserwowane są zaburzenia w identyfikowaniu smaków. Dodatkowym objawem wpływającym na odczuwanie smaków i połykanie jest zmniejszanie wydzielania śliny w jamie ustnej.
Upośledzeniu ulega również zmysł dotyku, odczuwanie bólu, temperatury, pozycji, faktury, wibracji i ciśnienia. Może być to związane ze zmniejszeniem ukrwienia receptorów lub niedoborem witaminy B1. Warto wiedzieć, że czasem jest zupełnie odwrotnie – osoby starsze mogą być przeczulone na powyższe wrażenia, zwłaszcza na wahania temperatur ciepło-zimno.

Na podstawie:

  1. Alzheimer's association. 2009 Alzheimer's facts and figures. 2009. Alzheimer's and Dementia Journal of the Alzheimer's Association. 5: 234-270
  2. Bishop, Nicholas A., Lu, Tao and Yanker, Bruce A. Neural Mechanisms of ageing and cognitive decline. 2010. Nature. 464: 529-535
  3. Minaker KL. Common clinical sequelae of aging. In: Goldman L, Schafer AI, eds. Goldman’s Cecil Medicine. 24th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2011:chap 24.
  4. Reichman WE, Cummings JL. Dementia. In: Duthie EH, Katz PR, Malone ML, eds. Practice of Geriatrics. 4th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2007:chap 25.
  5. Rudolph JL, Marcantonio ER. Delirium. In: Duthie EH, Katz PR, Malone ML, eds. Practice of Geriatrics. 4th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2007:chap 26
  6. Piesiak W. Genetyka starzenia się mózgu. Neurokognitywistyka  w  patologii  i  zdrowiu, PAM w Szczecinie. 2 0 1 1 – 2 0 1 3, 56–66
  7. Wołowicka L. Trojanowska I. Anestezja geriatryczna. PZWL. Warszawa 2010
 
 
Autorką tekstu jest dr Ewa Krawczyk, właścicielka i autorka bloga Sporothrix Pierwszy grzyb – Cryptococcus gattii Pierwszym g... czytaj więcej
Autorką tekstu jest dr Ewa Krawczyk, właścicielka i autorka bloga Sporothrix Czy słyszeliście może o zabiegu zwanym „vaginal... czytaj więcej
Zespół Joubert (ang. Joubert syndrome) to rzadko występujące zaburzenie neurorozwojowe obejmujące mózg i pień mózgu. Z uwagi... czytaj więcej
  Autorką tekstu jest dr Ewa Krawczyk, właścicielka i autorka bloga Sporothrix   Pewien młody, żonaty Meksykanin – nazwijmy g... czytaj więcej