Polekowe bóle głowy

Polekowe bóle głowy
Lecząc choroby wewnętrzne stosujemy różnego rodzaju substancje chemiczne, zwane lekami. Substancje te w określony sposób wpływają na nasz organizm. Zwalczają jakiś objaw, chorobę czy patogen. Jednak czasem mogą powodować rozmaite działania niepożądane np. antybiotyki oprócz bakterii chorobotwórczych zabijają bakterie probiotyczne w mikroflorze jelitowej, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania jelit i odporności. Podobnie jest z innymi lekami. Przykładowo stosując leki nasercowe lub przeciwbólowe, możemy odczuwać zmiany samopoczucia i... bóle głowy.
 
Bóle głowy związane z przyjmowaniem leków dzielimy na kilka grup. Prusiński wyróżnia ich trzy kategorie:
 
  1. Bóle głowy powstające wskutek bezpośredniego wpływu leków.
 
  1. Napady migrenowe spowodowane przez niektóre leki u pacjentów dotkniętych tą chorobą.
 
  1. Polekowe bóle głowy „z odbicia”.
 
 
Bóle głowy powstające wskutek bezpośredniego wpływu leków
 
Mechanizm powstawania bólów głowy związany z przyjmowaniem leków jest kwestią dyskusyjną i najczęściej pozostaje niewyjaśniony. Czasem wiąże się go z wpływem leku na naczynia krwionośne, czy też indukowanie przejściowego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego [1, 2, 3].
Za pierwszym mechanizmem przemawia sposób działania leku, który tą drogą ma złagodzić określony objaw. Leki rozszerzające naczynia krwionośne są powszechnie stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego i choroby niedokrwiennej serca. Niekiedy taka terapia jest przyczyną bólów głowy, choć też należy mieć na uwadze, że nieustabilizowane nadciśnienie tętnicze również. Do opisywanych leków zaliczamy:
 
  • beta-adrenolityki (metoprolol, karwediol, propranolol),
  • blokery kanału wapniowego (diltiazem, nifedypina, werapamil),
  • nitraty (w tym nitrogliceryna),
  • dipirydamol, hydralazyna, minoksydyl, prazosyna [2], kaptopryl, metylodopa, rezerpina i sorbitol [1].
 
Ból głowy może wynikać także z łagodnego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego. Ten mechanizm obserwuje się podczas stosowania niektórych antybiotyków (tetracykliny, gentamycyna i amapicylina); chemioterapeutyków (kwas nalidyksowy, pefloksacyna) oraz wysokich dawek witaminy A – wykorzystywanych w dermatologii [1, 3].
 
Nadciśnienie wewnątrzczaszkowe
 
Warto też wiedzieć, że ból głowy może się również pojawić na początku leczenia inhibitorami zwrotnego wychwytu serotoniny. W takim przypadku ból jednak mija dość szybko. Bóle głowy częściej były zgłaszane u pacjentów z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi niż u pacjentów z depresją. Jednakże trzeba wiedzieć, że rozpowszechnienie bólów głowy jest wyższe w przypadku osób z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi niż u chorych na depresję [4].
 
Napady migrenowe powodowane przez niektóre leki u pacjentów dotkniętych tą chorobą
 
Znamy różne czynniki wywołujące atak migreny – od produktów spożywczych, przez stres i zmęczenie, po głód i zapachy. Rzadko wśród tych czynników wymienia się przyjmowanie leków, choć pewne z nich zwiększają ryzyko wystąpienia i częstotliwość napadów migreny. Zaliczają się do nich:
  • cymetydyna (lek hamujący wydzielanie kwasu solnego w żołądku stosowany m.in. w leczeniu choroby wrzodowej),
  • ranitydyna (powszechnie stosowany w leczeniu choroby wrzodowej, „nadkwasoty żołądka” i zgagi),
  • indometacyna (niesteroidowy lek przeciwzapalny),
  • rezerpina (na nadciśnienie), nifedypiną (wykorzystywana w leczeniu chorób kardiologicznych i migreny) [1]
  • oraz leki hormonalne (stosowane m.in. w celu antykoncepcji; antykoncepcja hormonalna jest mniej problematyczna u pacjentek z migreną bez aury) [5].
 
Migrena
 
Polekowe bóle głowy „z odbicia”
 
Ten rodzaj bólu głowy nie stanowi efektu ubocznego samego w sobie. Bowiem wynika z długotrwałego (wieloletniego) przyjmowania leków przeciwbólowych i ergotaminy w przebiegu migren lub napięciowych bólów głowy [1]. Zbyt częste, niekontrolowane zażywanie leków przeciwbólowych może doprowadzić do zmian funkcjonalnych w opioidowym układzie antynocycepcyjnym, serotoninergicznym lub nawet wyzwalać efekty autoimmunologiczne [3]. Wtedy też zachodzi zjawisko paradoksalne: ból głowy nie mija, ale nasila się (ból rykoszetowy, „z odbicia”) [1]. Ma on charakter uciskowy, tępy, obejmuje całą głowę. Szczególnie nasila się w okolicach czołowo-skroniowych. Może też dochodzić do nakładania się bólu migrenowego i bólu „z odbicia” [3].
 
Podobnie jak w przypadku migreny, z bólem tym częściej zmagają się kobiety (około 40. roku życia). Dolegliwości zwykle pojawią się wcześnie rano i zmuszają do zażycia leku przeciwbólowego, który daje jedynie kilkugodzinną poprawę. Po tym czasie ból uporczywie wraca, a pacjent znów zażywa lek wpadając w błędne koło [3].
 
Z czasem do opisywanych bólów głowy dołącza się rozdrażnienie, depresja i bezsenność. Pacjent już nadużywający leków przeciwbólowych zaczyna szukać pomocy u lekarza, który nie będąc świadomym nadużywania przez pacjenta środków przeciwbólowych – zleca kolejne, mocniejsze leki i uruchamia kolejne błędne koło, bez efektu terapeutycznego [1, 3].
 
Jedynym skutecznym leczeniem w przypadku rykoszetowych bólów głowy jest wyjaśnienie pacjentowi ich istoty i mechanizmu powstawania, przekonanie chorego o potrzebie zrezygnowania ze stosowania leków przeciwbólowych i pomoc w przetrwaniu zespołu abstynencyjnego (leki przeciwdepresyjne), który trwa około dwóch tygodni. Pacjent powinien zostać także poinformowany i edukowany z zakresu radzenia sobie z bólem głowy i na temat bezpiecznej częstotliwości przyjmowania leków [1].
 
Ból głowy spowodowany przyjmowaniem leków w celach terapeutycznych powinien być zdiagnozowany i umiejętnie leczony. Jeśli jest znacznie nasilony podczas leczenia nadciśnienia, czy też antybiotykoterapii – może zajść potrzeba zmiany dawkowania leku lub też samego leku. Nie warto lekceważyć bólów głowy indukowanych lekami, gdyż w dużym stopniu ograniczają codzienne funkcjonowanie i pogarszają samopoczucie.
 
Na podstawie:
  1. Prusiński A. Neurologia praktyczna. Nowe wydanie. PZWL, Warszawa 2014
  2. Rowland L. P., Pedley T. A. (red wyd. pol. Kwieciński H., Kamińska A. M.) Neurologia Merritta. Elsevier Urban&Partner. Wrocław 2014
  3. Wybrane choroby i zaburzenia polekowe – możliwości profilaktyki i leczenia. Część I Jacek Sapa  Farmacja Polska Tom 65 · nr 10 · 2009 733-742.
  4. Ferguson J. M. SSRI Antidepressant Medications: Adverse Effects and Tolerability. Prim Care Companion J Clin Psychiatry. 2001 Feb; 3(1): 22–27.
  5. Allais G. et all. Oral contraceptives in migraine. Expert Rev Neurother. 2009 Mar;9(3):381-93.
 
Majaczenie, nazywane też delirium (od łacińskiego delirare - „bredzić, mówić od rzeczy”), to postać zaburzenia neuropoznawcze... czytaj więcej
Mianem paraliżu sennego określa się niezwykłe doświadczenie utraty kontroli nad mięśniami przy zachowaniu świadomości, przytr... czytaj więcej
Zaburzenia językowe stanowią bardzo rozbudowaną i złożoną rodzinę. Układ nerwowy ciężko pracuje abyśmy mogli, pozornie bezwys... czytaj więcej
Jednym ze sposobów na poradzenie sobie z trudnościami w życiu jest psychoterapia. Dysponujemy wieloma jej rodzajami. Każdy z... czytaj więcej