Móżdżek

Móżdżek

Wyobraźmy sobie, że wstajemy rano i dzieje się coś dziwnego. Zaraz po postawieniu nóg na podłodze przewracamy się i nie możemy utrzymać równowagi. Kiedy już uda nam się stanąć stabilnie orientujemy się, że nie możemy skupić wzroku. Każde oko patrzy w inną stronę! Zez nie pozwala nam na analizę otoczenia. Zupełnie gubimy się w przestrzeni, gdyż brak nałożonych obrazów uniemożliwia nam ocenę odległości, czy ustalenie kierunku ruchu. Jakimś cudem docieramy do stołu i udaje nam się usiąść. Próbujemy złapać za kubek stojący przed nami. Ręka raz zatrzymuje się przed kubkiem, raz obok, a raz za nim. Nie potrafimy skoordynować odległości i sprecyzować ruchu. Kiedy wreszcie chwytamy za kubek, zamiast podnieść go do ust, najpierw nie poruszamy nim w ogóle, a następnie unosimy go z taką siłą, że cały płyn (załóżmy, że była to gorąca herbata) wylewamy prosto na siebie.

Co się właściwie stało tego hipotetycznego poranka? I cóż może to mieć wspólnego z anatomią mózgu? Odpowiedź brzmi: móżdżek. Wszystkie wymienione problemy mogły mieć swoje podłoże właśnie w  zaburzeniach funkcji móżdżku. Jest to część mózgu odpowiedzialna za: równowagę, koordynację ruchu, ruch gałek ocznych, planowanie ruchów, napięcie mięśniowe. Dla zrozumienia anatomii móżdżku warto zacząć od jego podziału filogenetycznego (opartego o ewolucyjny rozwój struktur), który zazębia się z jego podziałem funkcjonalnym. Następnie przejdziemy zaś do podziału anatomicznego.

Wyróżniamy trzy części móżdżku: móżdżek stary (archicerebellum) – odpowiedzialny za równowagę i koordynację ruchów gałek ocznych, móżdżek dawny (paleocerebellum) – odpowiedzialny za koordynację ruchową oraz móżdżek nowy (neocerebellum) – odpowiedzialny za planowanie ruchów i napięcie mięśni. Móżdżek dawny (nazywany czasem móżdżkiem rdzeniowym) jest ewolucyjnie najstarszy, móżdżek stary (nazywany też móżdżkiem przedsionkowym) rozwinął się później w toku ewolucji, zaś najnowszym nabytkiem jest móżdżek nowy.

Móżdżek

Cała struktura oddzielona jest od płatów potylicznych mózgu przez oponę twardą, tworzącą namiot móżdżku (tentorium cerebelli). Na powierzchni móżdżku możemy wyróżnić zakręty i bruzdy, jednak są one znacznie mniejsze i bardziej zmienne, niż w przypadku półkul mózgu. Co ciekawe w polskim nazewnictwie nie ma różnicy pomiędzy zakrętem mózgu (gyrus) a móżdżku (folium), gdy oryginalnie łacina je rozróżnia. Móżdżek składa się z dwóch półkul połączonych ze sobą robakiem (vermis). Włókna wchodzące i wychodzące tworzą konary móżdżku górne, środkowe i dolne (pedunculi cerebellares superiores, media et inferiores). Tak jak w przypadku kory mózgowej tu również wyróżniamy płaty. Są to płat przedni (lobus anterior), tylny (lobus posteriori) i kłaczkowo-grudkowy (lobus nudulofloccularis). Płaty są od siebie oddzielone szczeliną pierwszą (fissura prima) i szczeliną tylną (fissura posterior). Wewnątrz półkul móżdżku obserwujemy jądra podstawne: jądro zębate (nucleus dentatus), jądro czopowate (nucleus emboliformis), jądro kulkowate (nucleus globosus), jądro wierzchu (nucleus fastigii). Jądro wierzchu leży wewnątrz robaka, zaś pozostałe leżą w obrębie półkul móżdżku.

Nazewnictwo struktur anatomicznych móżdżku jest w dużej mierze analogiczne jak w przypadku mózgu (nazwa móżdżek zarówno po polsku, jak i po łacinie znaczy: „mały mózg”). Jak widzimy, mniejszy (lecz starszy) brat móżdżek jest odpowiedzialny za niezwykle istotne funkcje naszego organizmu takie jak ruch i równowaga. Poznanie budowy i działania „sternika” ciała to elementarna kwestia dla każdego z nas.  

Kacper Łukasiewicz
Majaczenie, nazywane też delirium (od łacińskiego delirare - „bredzić, mówić od rzeczy”), to postać zaburzenia neuropoznawcze... czytaj więcej
Mianem paraliżu sennego określa się niezwykłe doświadczenie utraty kontroli nad mięśniami przy zachowaniu świadomości, przytr... czytaj więcej
Zaburzenia językowe stanowią bardzo rozbudowaną i złożoną rodzinę. Układ nerwowy ciężko pracuje abyśmy mogli, pozornie bezwys... czytaj więcej
Jednym ze sposobów na poradzenie sobie z trudnościami w życiu jest psychoterapia. Dysponujemy wieloma jej rodzajami. Każdy z... czytaj więcej