Afazje

Afazje

Termin afazja wywodzi się z greki (aphates) i oznacza osobę niemówiącą. Pierwotnie schorzenie to nosiło nazwę afemii (Paul Broca). Najkrócej rzecz ujmując afazja jest to zaburzenie komunikacji językowej, którego przyczyną jest nabyte uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, np. w wyniku urazu, udaru, procesu neurodegeneracyjnego, nowotworu, zatrucia toksynami, procesu zapalnego. Nie jest efektem deficytów sensorycznych np. głuchoty, zaburzeń pamięci, emocji czy myślenia ,ani - w odróżnieniu od dyzartrii - nie jest związana z zaburzeniami aparatu mowy: języka, krtani, gardła, podniebienia. Zaburzenia mogą ujawniać się na różnych poziomach komunikacji językowej takich jak mówienie, czytanie, pisanie. Do głównych objawów afazji zalicza się: zaburzenia artykulacji, redukcję słownictwa, agramatyzm, parafazje, zaburzenia powtarzania, zaburzenia rozumienia. Rodzaj występujących objawów zależy od kilku czynników, takich jak charakter uszkodzenia, dynamika uszkodzenia, etiologia schorzenia, faza choroby, cechy indywidualne, czas.

Trochę historii: Broca i Wernicke

W roku 1836 francuski lekarz o nazwisku Marc Dax, podczas sympozjum lekarskiego przedstawił wyniki swoich badań nad pacjentami z urazem mózgu, którzy cierpieli na zaburzenia mowy. Po przebadaniu ponad 40 pacjentów z objawami paraliżu prawostronnego powiązanego z afazją doszedł do wniosku, że uraz musiał mieć miejsce w lewej półkuli mózgu. Niestety, nikt z szacownego grona francuskich medyków nie zwrócił uwagi na jego odkrycia i Marc Dax popadł w zapomnienie nie wiedząc nawet, że jest pionierem przyszłych badań na polu neuropsychologii. Trzydzieści lat po wystąpieniu Daxa Paul Broca, inny francuski lekarz i antropolog zajmował się pacjentem, który stracił zdolność mówienia. Po przebadaniu jego mózgu post mortem odkrył uraz w lewym płacie czołowym. Po przeanalizowaniu kilkunastu podobnych przypadków, doszedł do wniosku, że funkcje językowe są zlokalizowane w lewym płacie czołowym. Ten obszar mózgu nosi dziś nazwę ośrodka Broki. Z kolei tzw. afazja Broki (afazja ruchowa) jest zaburzeniem, które powstaje w wyniku urazu tego rejonu mózgu. Osoby, które cierpią na ten rodzaj afazji tracą zdolność mówienia, nie przejawiając przy tym poważnych problemów z rozumieniem mowy.
Z kolei Karl Wernicke, niemiecki psychiatra i neurolog, w 1874 roku opublikował pracę, w kórej opisał zaburzenie mowy, dziś nazywane afazją Wernickego lub afazją czuciową (w odróżnieniu od afazji ruchowej – Broki). Objawia się ona trudnościami w rozumieniu mowy: osoby, które cierpią na ten typ afazji mają zachowaną zdolność płynnego mówienia - jednak ich wypowiedzi są niezrozumiałe dla otoczenia.

Klasyfikacja typów afazji

Do dwóch głównych typów afazji należą wyżej wymienione afazja Broki i afazja Wernickego. Istnieje kilka klasyfikacji typów afazji, czy też syndromów afatycznych, stworzonych przez przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych (neuroanatomia, neurofizjologia, neuropsychologia, neurolingwistyka). Niektóre z nich za kryterium podziału uznają lokalizację urazu; inne opierają się na objawach klinicznych zaburzenia. Do najbardziej znanych typologii należą:

Klasyfikacja Weisenburga i McBride

  • afazja ruchowa ( głównie zaburzenia mówienia)
  • afazja czuciowa ( głównie zaburzenia rozumienia)
  • afazja mieszana ( ruchowo-czuciowa)
  • afazja nominalna ( głównie problemy z nazywaniem i odnajdywaniem słów)
  • afazja globalna ( zupełna niezdolność mówienia i rozumienia)

Klasyfikacja Łurii
Afazje związane z zaburzeniami mowy ekspresyjnej:

  • afazja ruchowa aferentna ( uszkodzenie zawoju zaśrodkowego lewej półkuli mózgu)
  • afazja ruchowa eferentna (uszkodzenie okolicy Broki)
  • afazja dynamiczna (uszkodzenie lewej okolicy czołowej od ośrodka Broki)

Afazje związane z zaburzeniami mowy impresyjnej:

  • afazja akustyczno – gnostyczna (uszkodzenie okolicy Wernickego)
  • afazja akustyczno – amnestyczna (uszkodzenie lewego płata skroniowego w okolicy Wernickego)
  • afazja semantyczna (uszkodzenie pogranicza płata skroniowo-ciemieniowo-potylicznego)

Model Wernickego-Lichthima-Greshwinda
Dzieli afazje ze względu na płynność mowy lub jej brak.

Mowa płynna z zachowanym rozumieniem:

  • z zachowanym powtarzaniem ( afazja amnestyczna)
  • z zaburzonym powtarzaniem ( afazja przewodzenia)

Mowa płynna z zaburzonym rozumieniem:

  • z zachowanym powtarzaniem (transkorowa afazja czuciowa
  • z zaburzonym powtarzaniem (afazja Wernickego)

Mowa niepłynna z zachowanym rozumieniem:

  • z zachowanym powtarzaniem ( transkorowa afazja ruchowa)
  • z zaburzonym powtarzaniem ( afazja Broki)

Mowa niepłynna z zaburzonym rozumieniem:

  • z zachowanym powtarzaniem ( transkorowa afazja mieszana)
  • z zaburzonym powtarzaniem ( afazja globalna)

W neuropsychologii najczęściej stosowaną klasyfikacją jest podział afazji na zespoły “korowe” i “podkorowe”, w zależności od miejsca uszkodzenia mózgu.

Zespoły “korowe”: 

  • Afazja Broca
  • Afazja Wernickego
  • Afazja przewodzenia 
  • Afazja amnestyczna 
  • Transkorowa afazja ruchowa 
  • Transkorowa afazja czuciowa
  • Afazja całkowita

Zespoły “podkorowe”:

  • Afazja torebkowo-prążkowiowa przednia
  • Afazja torebkowo-prążkowiowa tylna
  • Afazja torebkowo- prążkowiowa tylna
  • Afazja prążkowiowa-całkowita
  • Afazja wzgórzowa

W praktyce klinicznej można spotkać u pacjentów zarówno czyste postaci afazji (czuciową bądź ruchową), afazję mieszaną (z elementami afazji czuciowej i ruchowej) oraz afazję globalną, w której występują zaburzenia wszystkich funkcji językowych. Dodatkowo, podczas terapii afazja może zmienić swój charakter i przejść od postaci mieszanej w postać czuciową.
 

Ewa Marczak

 

Autorką tekstu jest dr Ewa Krawczyk, właścicielka i autorka bloga Sporothrix Odra uważana jest często za tzw. łagodną chorobę... czytaj więcej
Zmiany klimatu są dziś tak widoczne, że nie da się ich negować. Z roku na rok odnotowuje się coraz wyższe średnie roczne temp... czytaj więcej
Większość z czytelników zapewne słyszała o rozróżnieniu komunikacji na werbalną i niewerbalną. Komunikacja werbalna opiera si... czytaj więcej
Seksualność jest integralną składową osobowości każdego człowieka od momentu urodzenia do momentu śmierci - “stanowi kluczowy... czytaj więcej