Zespół „Kotgrasa”, czyli niezwykły przypadek i nowe wyjaśnienie dla zespołu Capgrasa

Zespół „Kotgrasa”, czyli niezwykły przypadek i nowe wyjaśnienie dla zespołu Capgrasa
Zespół Capgrasa to nie jednostka chorobowa, a zespół objawów klinicznych, które powodują, że osoba dotknięta tym zespołem twierdzi, że bliskie jej osoby zostały podmienione przez kogoś innego. Dotychczas na łamach neuropsychologii mogliście przeczytać o zespole Capgrasa → TUTAJ.
 
Były hokeista i jego kot
 
Do bostońskiej kliniki trafił pacjent, który ma dość obszerną historię leczenia neurologicznego i psychiatrycznego. Około 70-letni mężczyzna z historią nadużywania alkoholu, rozrusznikiem serca, wielokrotnymi urazami głowy i krwiakiem podoponowym wymagającym interwencji chirurgicznej w wywiadzie, zaczął leczyć się z powodu diagnozy choroby afektywnej dwubiegunowej na 15 lat przed obecną hospitalizacją. W jego życiu zdarzały się okresy manii, kiedy nadmiernie wydawał pieniądze, był rozhamowany seksualnie i gromadził niepotrzebne rzeczy. Te okresy były przeplatane czasem, kiedy był apatyczny, wycofany społecznie i zaniedbywał higienę osobistą. Na sześć lat przed obecnym badaniem pacjent zaczął mieć objawy o charakterze paranoicznym: przekonywał swoją żonę, że ich mieszkanie jest obserwowane, brał ludzi na parkingach za agentów FBI i... stwierdził, że jego kot został podmieniony na takiego, który bierze udział w spisku.
 
Badanie neuropsychologiczne wykazało deficyty w sferze przetwarzania wzrokowo-przestrzennego, funkcji wykonawczych i wydobywania materiału pamięciowego. Najczęściej popełnianymi przez badanego błędami były konfabulacje i perseweracje. Badania neuroobrazowe wykazały: ogólną atrofię tkanki mózgowej i ognisko martwicy rozpływnej tkanki w środkowym zakręcie czołowym prawej półkuli w badaniu CT oraz zmniejszony metabolizm czołowo-przyśrodkowych częściach obu płatów czołowych oraz tylnej części płata czołowego w prawej półkuli w badaniu PET.
 
I co w związku z tym?
 
Dotychczasowe modele teoretyczne dotyczące zespołu Capgrasa zakładały na przykład zaburzenia połączeń nerwowych między fragmentami mózgu związanymi z teorią umysłu, procesami emocjonalnymi i pamięcią. Ale nie wyjaśniały one np. dlaczego obiektem urojeń w zespole Capgrasa są zazwyczaj bliskie osoby a w bardzo rzadkich przypadkach domowe zwierzęta, które przez właścicieli potrafią być silnie personifikowane. Oraz dlaczego osoby z rozpoznaniami, które są związane z deficytami teorii umysłu, np. autyzmem nie rozwijają takich zespołów urojeniowych. 
 
Darby i Caplan stworzyli model, w którym nie tylko zespół Capgrasa, ale i inne urojeniowe zespoły błędnej identyfikacji (delusional misidentification syndromes), spowodowane są błędną integracją procesów rozpoznawania postrzeganego bodźca i wydobywania pamięciowego materiału autobiograficznego. Widząc znajomą osobę pacjent z zespołem Capgrasa jest w stanie ją rozpoznać za pomocą procesów związanych z pamięcią semantyczną, ale połączenie z nacechowanym emocjonalnie materiałem biograficznym nie następuje, w związku z czym dochodzi do błędnej identyfikacji, która objawia się jako trwałe nieosadzone w rzeczywistości przekonanie „może wygląda jak mój bliski, ale to nie on”. Darby i Caplan w ten sposób tworzą teorię, która wyjaśnia patogenezę wszystkich zespołów urojeniowych, w których dochodzi do błędnej identyfikacji oraz odpowiadają na pytanie dlaczego to właśnie bliscy stają się ofiarami „zamiany w intruzów”.
 
Oczywiście musimy poczekać na dodatkowe dane kliniczne i badania ilościowe, które pozwoliłyby zweryfikować ten teoretyczny model, ale zapowiada się nieźle.
 
- Darby, R. R., & Caplan, D. (2016). “Cat-gras” delusion: a unique misidentification syndrome and a novel explanation. Neurocase, 1-6.
 
Trochę kontekstu Początki współczesnej neuropsychologii są ściśle związane z badaniem języka, który pozostaje nie tylko jedną... czytaj więcej
Jak mówi porzekadło – sport to zdrowie. Prawdopodobnie znacie to uczucie, gdy po wysiłku fizycznym mimo zmęczenia czujecie si... czytaj więcej
Nie lubimy się mylić. Nie lubimy też, gdy ktoś, choć nawet życzliwie, wytyka nam nasze błędy. Chyba najbardziej jednak nie lu... czytaj więcej
Zaburzenia ze spektrum autyzmu (autism spectrum disorder - ASD) są najczęściej występującymi zaburzeniami neurorozwojowymi wi... czytaj więcej