Przedklinek

Przedklinek

Przedklinek jest niepozorną strukturą kresomózgowia zaliczaną do płata ciemieniowego. Funkcje tego obszaru kory mózgu nie są natomiast niepozorne – warto wymienić chociażby to, że to przedklinek jest odpowiedzialny za przejawy naszej kreatywności, zdolność do autorefleksji i doświadczenia świadomego śnienia.

Pod względem anatomicznym przedklinek jest po prostu częścią kory ciemieniowej. Leży w złączu pomiędzy obiema półkulami mózgu i ze względu na swój kształt bywa nazywany „kwadratowym płatem” (quadrate lobe). Nie da się ukryć, że dość „niekorzystna” lokalizacja nie ułatwiała naukowcom badań mających na celu wyjaśnienie znaczenia przedklinka a nawet wpływała na spadek zainteresowania tym, co kryć może w sobie mały kawałek kory położony gdzieś na styku półkul. W toku dokładniejszych badań okazało się, że przedklinek posiada bogate połączenia zarówno ze strukturami wyższego rzędu jak i ze strukturami podkorowymi. Jest jednym z regionów mózgu o najbardziej rozbudowanych połączeniach, stąd niektórzy nadają mu tytuł „najlepiej poinformowanego” rejonu mózgu. Przeprowadzano wiele badań obrazowych i funkcjonalnych, które miałyby ustalić jakie role i zadania są dla niego specyficzne.

Pamięć i zdolności wzrokowo-przestrzenne

Podczas badań nad pamięcią, które prowadzone były jeszcze w latach 90-tych zauważono, że przedklinek jest szczególnie aktywny podczas zadań polegających na odzyskiwaniu z pamięci materiału i porównywaniu go z nowymi treściami. Dalsze badania pomogły ustalić, że ta część mózgu ma szczególne znaczenie dla tzw. pamięci epizodycznej. W odróżnieniu od zwykłej pamięci semantycznej pamięć epizodyczna ma charakter szczególnie osobisty. Obejmuje bowiem pamięć zdarzeń i momentów życia jednostki wraz z całym emocjonalnym bagażem, który do nich przynależy. Przedklinek zdaje się być nerwowym podłożem dla wizualnych obrazów towarzyszących przywoływaniu w pamięci konkretnych epizodów życia. Odpowiada także za wykonawczą stronę takich przedsięwzięć – samo przypominanie, a więc przywoływanie w pamięci wybranych epizodów jest funkcją pamięci roboczej i jego jakość zależy od aktywności wybranych obszarów przedklinka. Aby jednak z sukcesem przypomnieć sobie określone informacje, konieczna jest współpraca przedklinka z korą przedczołową. Inną istotną funkcją opisywanej struktury jest także jej udział w procesach koordynacji wzrokowo-przestrzennej. Przedklinek przyczynia się do formowania przestrzennej reprezentacji środowiska i do obliczania ruchów z wyprzedzeniem. Ciekawostką może być odkrycie belgijskich naukowców pokazujące, że większa ilość substancji szarej w przedklinku występuje w mózgach artystów zajmujących się sztukami plastycznymi. Potwierdza to udział tej struktury mózgu w procesach związanych z koordynacją wzrokowo – przestrzenną i zdolnością do przetwarzania obrazów.

Przedklinek a (samo)świadomość

Jak pokazują badania prowadzone przy użyciu technik funkcjonalnego obrazowania mózgu, przedklinek jest strukturą niezbędną dla świadomego przetwarzania informacji. Aktywuje się każdorazowo przy okazji osiągnięcia stanu pełnej świadomości i dla przeciwwagi – nie jest aktywny w czasie snu. W fascynujących badaniach dotyczących zjawiska świadomego śnienia udowodniono, że przedklinek odpowiada za procesy świadomej autopercepcji mającej miejsce podczas takich doświadczeń.
Do zadań przedklinka zalicza się także procesy psychiczne związane z postrzeganiem siebie, formułowaniem ocen dotyczących własnych cech i porównywaniu ich z przymiotami innych osób. Posługując się językiem psychoanalizy można powiedzieć, że przedklinek pełni funkcje „ego obserwacyjnego” , dzięki któremu monitorujemy siebie, swoje działania i stosunek do rzeczywistości. Ma także swój udział w procesach, których końcowym efektem jest przypisywanie innym określonych przekonań. Zakładając hipotetycznie sytuację, w której nasz przedklinek ulega uszkodzeniu musimy spodziewać się utraty lub przynajmniej poważnych zmian w funkcjonowaniu naszej świadomości, dzięki której możliwy jest kontakt z samym sobą i światem zewnętrznym.

Czy przedklinek można … okłamać?

Autopercepcyjna rola przedklinka szczególnie uwidacznia się podczas sytuacji, w których zdarza nam się mijać z prawdą. Badania prowadzone przy użyciu funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) pokazują, że podczas wypowiadania kłamstw, obok kory przedczołowej, przedniej części zakrętu obręczy i fragmentów kory przedruchowej i skroniowej, zwiększoną aktywność wykazuje także przedklinek. Kłamstwo z założenia jest bardziej skomplikowane niż przedstawianie rzeczywistości zgodnie z prawdą, wymaga więc większej aktywności mózgu i zaangażowania bardziej złożonych mechanizmów. Obok autopercepcyjnej funkcji przedklinka znaczenia mogą zatem mieć także jego właściwości związane z jakością funkcjonowania pamięci roboczej.

Okazuje się, że przedklinek jest strukturą niedocenianą. Chociaż funkcje psychiczne zawsze wymagają współpracy wielu struktur mózgowych, uszkodzenie każdej z nich może znacznie pogorszyć poziom danego procesu, a nawet całkowicie go zablokować. Zaburzenia w funkcjonowaniu przedklinka pociągają za sobą problemy z pamięcią, koordynacją wzrokowo-przestrzenną, a nawet autopercepcją i świadomością. Przedklinek wciąż jest także tajemniczą częścią mózgu. Fascynujące są doniesienia o jego roli w przejawach kreatywności i stanach związanych ze zwiększoną samoświadomością. Być może kolejne badania rzucą nowe światło na kolejne, nieznane jeszcze funkcje „kwadratowego płata”.

Łucja Kudła

Więcej informacji można znaleźć w artykułach, z których korzystałam podczas redagowania tekstu:

 

W naszym społeczeństwie niewiele mówi się o Zespole Kruchości - schorzeniu, które dotyka osoby w wieku geriatrycznym. Zazwycz... czytaj więcej
Czy moc generowana przez elektrownie jądrowe w USA jest przyczyną utonięć w basenie, a rosnąca liczna prawników w Portoryko -... czytaj więcej
Czym jest synestezja? Synestezja bywa często rozumiana jako proste „poplątanie” zmysłów lub mechanizmów odpowiedzialnych za p... czytaj więcej
Mózgowy zespół utraty soli (ang. cerebral salt-wasting syndrome, CSWS) to zaburzenie, którego istotą jest obniżenie poziomu s... czytaj więcej