Płeć w chorobach neurologicznych

Płeć w chorobach neurologicznych
Kobiety i mężczyźni różnią się pod względem częstości występowania, wieku zachorowania i rodzaju objawów wielu chorób. Różnice międzypłciowe wynikające z różnych ról społecznych jakie pełnią kobiety i mężczyźni, jak i ich uwarunkowania biologiczne mają wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne.
 
Przyczyn różnic płciowych w chorobach neurologicznych można doszukiwać się w uwarunkowaniach biologicznych, rozwojowych i poznawczych, jak i w aspektach środowiskowych i kulturowych. Rozwój procesów poznawczych zależy od czynników środowiskowych i procesów uczenia się - istnieją różnice w strategii rozwiązywania problemów między płciami. Dotyczy to, między innymi, wyobraźni przestrzennej, rozwiązywania działań matematycznych i szybkość percepcji. Te funkcje wydają się być zależne od testosteronu. Kobiety z wyższym poziomem testosteronu wypadają lepiej w zadaniach na wyobraźnię przestrzenną niż te o niższym poziomie, a tej efekt wydaje się być odwrotny u mężczyzn (Kimura & Harshman, 1984; za Pragne, 2015). Co ciekawe, stwierdzono, iż pewne różnice mózgowe między płciami są już obecne u noworodków i utrzymują się one aż do wieku dorosłego. Płód w początkowej fazie rozwoju rozwija się jako płci żeńskiej, pod wpływem hormonów rozpoczyna się różnicowanie hormonów X i Y. Kluczową rolę pełni tu estradiol, który przekształcany jest w mózgu w testosteron – nie występuje to u kobiet ze względu na obecność a-fetoproteiny. W odniesieniu do stanów patologicznych wiadomo, że hormony mogą intensyfikować lub łagodzić objawy choroby. U kobiet wysokie poziomy estrogenu wydają się chronić przed schizofrenią lub przynajmniej zmniejszać jej objawy (Riecher-Rossler, 2002; za Pragne, 2015).
 
Istnieje kilka możliwości kategoryzowania chorób ze względu na czynniki powodujące zwiększoną zachorowalność osób z danej płci:
• choroby specyficzne dla płci (biologia odgrywa ważną rolę w chorobie ), np. rak piersi,
• choroby związane ze średniej długością życia – głównie w przypadku kobiet, które żyją statystycznie dłużej niż mężczyźni, np. Choroba Parkinsona,
• choroby wynikające z interakcji płci biologicznej i społeczno-kulturowej, np. depresja,
• choroby, które są przede wszystkim ze względu na płeć kulturowo-społeczną (wynikające ze specyficznych czynników behawioralnych, społecznych i kulturalnych związanych płcią), np. w przypadku okaleczeń kobiet w wielu krajach.
 
Choroby neurologiczne występujące częściej u mężczyzn lub te na które mężczyźni mogą być bardziej podatni: padaczka, urazowe uszkodzenia mózgu, choroba Parkinsona, otępienie czołowo-skroniowe, udar mózgu (chociaż jest on bardziej śmiertelny wśród kobiet), zapalenie opon mózgowych, narkolepsja, klasterowy ból głowy.
 
Choroby neurologiczne występujące częściej u kobiet lub te na które kobiety mogą być bardziej podatne: miastenia, stwardnienie rozsiane, krwotok podpajęczynówkowy (SAH) – prawdopodobnie z powodu słabszej tkanki łącznej (Kongable i wsp., 1996; za Pragne, 2015) choroby objawiające się bólem – migrena, nerwoból nerwu trójdzielnego, zawroty głowy, złożony regionalny zespół bólowy (CRPS), zespół cieśni kanału nadgarstka.
 
Zdecydowana większość chorób dziedzicznych w neurologii nie wykazuje różnic w rozkładzie płci, chyba że gen chorobowy znajduje się na chromosomie X lub Y. Inaczej jest w przypadku chorób, których przebieg jest moderowany przez hormony, np. u pacjentów z guzami, na które mają wpływ hormony żeńskie lub męskie.
 
Czynniki, które wpływają na różnice płciowe w odniesieniu do ryzyka wystąpienia choroby obejmują:
  • wzrost średniej długości życia kobiet - w krajach wysoko rozwiniętych, liczba kobiet w wieku 80 lat i starszych jest ponad dwukrotnie więcej niż liczba mężczyzn w tej samej grupie wiekowej, co powoduje wysoki odsetek chorób wieku podeszłego u kobiet,
  • udział kobiet na rynku pracy,
  • dostęp kobiet do ochrony socjalnej i zdrowotnej,
  • normy kulturowe, przekonania religijne, hierarchia płci w rodzinie i społeczeństwie,
  • różnice między płciami w wykształceniu,
  • różnice dochodów.
Wpływ czynników biologicznych oraz społecznych na różnice płciowe w zachorowalności jest trudny do rozwikłania, ponieważ czynniki te są wzajemnie zależne. Istnieje również wiele dodatkowych aspektów mających na to wpływ, wynikających z najbliższego otoczenia, rodziny i wykonywanego zawodu. Niemniej adekwatne dopasowanie interwencji do różnic między kobietami i mężczyznami pod względem ich zdrowia fizycznego, uwzględniając skomplikowane czynniki biologiczne jak i społeczne, przyczyni się do zapobiegania oraz opieki nad osobami cierpiącymi na chorobę.
 
Bibliografia:
Prange, H. W. (2015) Gender-related differences in neuroscience–gender-and sex-related diseases. Journal of Health Inequalities, 1, 1-6.
 
Liczne wnioski płynące zarówno z badań, jak i z obserwacji ukazują pozytywny wpływ aktywności fizycznej na jakość funkcjonowa... czytaj więcej
Popularność różnego rodzaju treningów poznawczych stale wzrasta. Za ich powodzeniem stoi przekonanie, że ‘brain fitness’ real... czytaj więcej
Pojęcie empatii jest z pewnością jednym z najczęściej dyskutowanych we współczesnej psychologii. Wszechobecna w nauce, kultur... czytaj więcej
Część z nas zna dyskomfort spowodowany wiązaniem włosów w ciasny i wysoki kucyk lub wkładaniem na głowę czepka pływackiego. S... czytaj więcej