Kiedy dzieci preferują zwycięzców?

Kiedy dzieci preferują zwycięzców?

Zajmowanie określonej pozycji w hierarchii społecznej ma dla jednostki bardzo duże znaczenie, ponieważ często to właśnie od niej zależy dostęp do terytorium i zasobów środowiska. Z wysoką pozycją społeczną wiąże się więc mnóstwo korzyści materialnych i możliwość podporządkowania sobie innych osób. Tworzenie hierarchii nie jest specyficzne dla ludzi - hierarchia występuje także w świecie zwierząt, na przykład u orangutanów, wilków i pszczół. Zajmowanie wysokiej pozycji społecznej może mieć różną genezę - czasem wynika ona z dominacji związanej z siłą fizyczną, ale zdobyć można ją także na bazie wysokiego autorytetu lub prestiżu. Rzecz jasna to właśnie ten drugi sposób wspinania się na wysokie szczeble drabiny społecznej zasługuje na szacunek i powinien stanowić przykład wychowawczy. Jak jednak ma się do tego psychologia rozwojowa?

Przebieg badania - kukiełki i konflikt o sumie zero

Aby ustalić, czy małe dzieci (między 21 a 31 miesiącem życia) preferują osoby o niskim czy wysokim statusie społecznym, przeprowadzono eksperyment, w którym zainscenizowano scenkę tzw. “konfliktu o sumie zerowej”. W psychologii określa się tak rodzaj konfliktu, w którym nie jest możliwy kompromis - tylko jedna strona może odnieść zwycięstwo, a jej wygrana oznacza jednocześnie przegraną strony przeciwnej. Do odegrania scenek użyto kukiełek, które w tym samym momencie znajdowały się w tym samym miejscu i chciały poruszać się w przeciwnych kierunkach, lecz nie mogły się tego zrobić jednocześnie. Zainscenizowany konflikt mógł zostać rozwiązany na dwa sposoby - w pierwszej wersji jedna z kukiełek ustępowała drogę przeciwnikowi, natomiast w drugiej zwycięzca uzyskiwał możliwość przejścia dzięki użyciu siły. Następnie eksperymentator pytał dzieci, którą kukiełkę lubią bardziej. Co się okazało? W pierwszym warunku, czyli wtedy, kiedy jedna ze stron konfliktu wygrywała dzięki ustąpieniu drugiej, 16/19 (84%) dzieci wybierało kukiełkę wygraną. Oznacza to, że już bardzo małe dzieci właściwie rozpoznają, która ze stron konfliktu zajmuje wyższą pozycję. Preferowanie osób z wyższym statusem społecznym prawdopodobnie wiąże się z możliwością czerpania korzyści z bycia z taką osobą w zespole. Sytuacja wyglądała całkowicie inaczej, kiedy pytano dzieci o preferencje po zakończeniu scenki, w której jedna kukiełka zwyciężała poprzez zepchnięcie przeciwnika. Wtedy aż 18/22 (82%) dzieci opowiedziało się po stronie przegranego.

O czym świadczą wyniki?

Eksperyment pokazał, że dzieci preferują te kukiełki, którym inne ustępowały z drogi. Nie jest to jednak równoznaczne z tym, że dzieci zawsze wybierają wygraną stronę konfliktu. Okazuje się, że decydujące znaczenie ma metoda osiągnięcia zwycięstwa. Użycie do niego siły w ponad 80% przypadków jednoznacznie dyskwalifikowało wygranego w oczach małych uczestników badania. W alternatywnej wersji eksperymentu, kiedy jedna z kukiełek osiągała cel, lecz nie było między nimi realnego konfliktu, dzieci z podobną częstotliwością wybierały każdą z nich. Tak więc zdecydowana preferencja wobec jednej ze stron ma miejsce tylko w sytuacji konfliktu.

Uogólniając wyniki eksperymentu, można założyć, że dzieci preferują osoby o wyższym statusie społecznym, pod warunkiem, że został on zbudowany na prestiżu, a nie zdobyty za pomocą siły. Z ewolucyjnego punktu widzenia jest to zachowanie wysoko przystosowawcze, ponieważ przebywanie z osobami o wysokim statusie społecznym może zapewniać dostęp do zasobów i być gwarancją bezpieczeństwa. Kiedy jednak osoba o wysokim statusie buduje go przy użyciu przemocy, potencjalne zagrożenie może przewyższać oczekiwane korzyści, dlatego w takich warunkach sytuacja przedstawia się inaczej.

Zaskakujące jest, że 2-3 letnie dzieci o małym jeszcze doświadczeniu społecznym reagują w takich warunkach spójnie i konsekwentnie. Świadczy to o tym, że preferencja wobec jednostek o wysokim, ale zbudowanym na prestiżu statusie społecznym, ma prawdopodobnie charakter wrodzony.

Na podstawie:

Thomas, A. J., Thomsen, L., Lukowski, A. F., Abramyan, M., Sarnecka, B. W. (2018). Toddlers prefer those who win, but not when they win by force.  Nature Human Behaviour 2, 662-669.

W celu zapobiegania wielu patologiom wynikającym z siedzącego trybu życia Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby ćwiczenia... czytaj więcej
Układ nerwowy dzięki całej swojej złożoności jest w stanie umożliwić człowiekowi interakcję otaczającym go światem. Procesy t... czytaj więcej
Nasze potrzeby społeczne są silnie uwarunkowane różnymi czynnikami psychologicznymi, dlatego optymalna liczba kontaktów inter... czytaj więcej
Co czyni nas szczęśliwymi? Pieniądze, praca, sława? Wnioski płynące z wyjątkowego, trwającego ponad 80 lat badania nad ludźmi... czytaj więcej