Epilepsja a zdrowie psychiczne

Epilepsja a zdrowie psychiczne

Epilepsja to zespół zaburzeń neurologicznych, dla których charakterystyczne są przede wszystkim napady padaczkowe, czyli nagłe i gwałtowne wyładowania bioelektryczne neuronów. Można wyróżnić wiele rodzajów napadów padaczkowych, z których każdy może mieć inne objawy. Najczęstszymi objawami są drgania różnych części ciała, spontaniczne doznania zmysłowe (np. węchowe lub smakowe) i zniesienie świadomości. Jednym z ciekawszych symptomów padaczki skroniowej jest wrażenie Deja vu.

W dzisiejszych czasach wiadomo, że padaczka może być wynikiem urazów mózgu, udaru, uszkodzenia genów, bądź nadużywania substancji psychoaktywnych, jak np. narkotyki, ale w średniowieczu epilepsja wzbudzała strach i obrzydzenie. Była bowiem kojarzona z opętaniem lub praktykowaniem magii. Przyczyny padaczki przez całe stulecia pozostawały niejasne, a ludzie zaczęli postrzegać cierpiących na tę chorobę, jako osoby chore psychicznie.
 

Czy padaczka rzeczywiście może wiązać się z zaburzeniami nastroju albo zaburzeniami psychicznymi?

Wiele wskazuje na to, że tak. Niektóre zaburzenia psychiczne, bądź zaburzenia nastroju pojawiają się częściej u osób cierpiących na epilepsję, niż u osób, u których ona nie występuje.
Przegląd badań jeszcze z tego roku pokazuje, że prawie 1/3 osób chorych na epilepsję cierpi również z powodu depresji i/lub lęków. Ponadto okazuje się, że osoby z depresją mają większą tendencję do chorowania na epilepsję, niż te, które nie mają depresji. Za przyczyny wystąpienia tych zaburzeń w przebiegu padaczki uważa się zmiany neurochemiczne w układzie limbicznym, negatywne skutki stosowania niektórych leków przeciwpadaczkowych, predyspozycje genetyczne i proces reaktywny na przewlekłe schorzenie.

Strukturami najistotniejszymi z punktu widzenia pacjentów z depresją są: ciało migdałowate, hipokamp, zakręt parahipokampalny i kora śródwęchowa. W najpowszechniejszym rodzaju padaczki skroniowej występuje atrofia wszystkich wymienionych powyżej części mózgu. Zmniejszenie objętości tych struktur może przyczynić się m.in. do zmniejszenia ilości niektórych receptorów, a także do zaburzeń ich funkcjonowania.

Okazuje się, że zaburzenia neuroprzekaźnictwa mogą wpływać jednocześnie na pojawienie się padaczki i depresji. Należy wspomnieć przede wszystkim o takich neurotransmiterach, jak noradrenalina, dopamina, GABA i serotonina. Chociażby niedobór serotoniny pojawia się zarówno w przebiegu depresji, jak i epilepsji. Stosowanie niektórych leków przeciwpadaczkowych może powodować znaczne obniżenie nastroju pacjenta; podobny efekt będzie miało wycofanie leków stabilizujących. Ważnym punktem w leczeniu padaczki z depresją jest stosowanie leków przeciwpadaczkowych, które nie osłabią działania antydepresantów.
 

Epilepsja, a zaburzenia lękowe

Zdarza się, że pacjenci chorzy na padaczkę cierpią również na zaburzenia lękowe. Podobnie, jak w przypadku depresji mogą być one spowodowane stosowaniem niektórych leków przeciwpadaczkowych i niestabilnością neuroprzekaźnictwa w mózgu. Przede wszystkim mała ilość GABA, głównego neuroprzekaźnika hamującego, powoduje uczucie niepokoju, nieokreślony lęk lub podenerwowanie. Prawdopodobne jest, że zmiany, które nastąpiły w mózgu (zwłaszcza w układzie limbicznym) i nadmierna pobudliwość neuronów są generatorem zaburzeń lękowych. Ciało migdałowate jest najważniejszą częścią mózgu sterującą ludzkim organizmem w obliczu strachu; jego nadmierna aktywność pobudza inne ośrodki mózgowe, a także autonomiczny układ nerwowy, stawiając organizm w "stan gotowości". Nieprawidłowa (nadmierna) aktywność ciała migdałowatego np. podczas napadu padaczkowego manifestuje się przez wzmożone uczucie lęku lub ponapadowo - przewlekłe zachowania lękowe.

Z neurobiologicznego punktu widzenie nie można jednoznacznie stwierdzić, że epilepsja bezpośrednio powoduje depresję lub lęki. Często te same urazy mózgu powodują zarówno padaczkę, jak i zaburzenia psychiczne, dlatego mogą one współistnieć i nie korelować ze sobą. Niektóre objawy epilepsji są wspólne dla depresji - chociażby niski poziom GABA i serotoniny oraz zaburzeń lękowych - np. nieprawidłowe funkcjonowanie układu limbicznego, który oddziałuje na pozostałe struktury mózgowe i może wywoływać uczucie strachu. Oczywiste jest więc, że ryzyko wystąpienia zaburzeń afektywnych jest większe w przypadku osób cierpiących na epilepsję.

Warto przyjrzeć się padaczce, depresji i zaburzeniom lękowym od strony psychospołecznej. Nie tylko zmiany neurobiologiczne odgrywają tu znaczną rolę.
Pacjenci z epilepsją mogą chorować na depresję ze względu na jakość życia. Epileptycy często są odrzucani, bądź izolowani od społeczeństwa, które nie rozumie ich cierpienia. Chorzy obawiają się o swoje życie i zdrowie oraz boją się kolejnego napadu padaczkowego. Wyłączenie z życia społecznego i chroniczny lęk o siebie samego z pewnością mogą być przyczyną obniżenia nastroju.

Anna Szymczak

Literatura:

  • Bosak, M., Dudek, D., Siwek, M. (2012). Depresja u chorych z padaczką. Psychiatria Polska. 5, 891-902.
  • Grabowska-Grzyb, A. (2005). Zaburzenia psychiczne w padaczce. Klinika Neurologi i Epileptologii , Centrum Medyczne Kształcena Podyplomowego w Warszawie.
  • Kwon, O., Park, S. (20140. Depression iand Anxiety in People with Epilepsy. Journal of Clinical Neurology, 10, 175-188.

 

W celu zapobiegania wielu patologiom wynikającym z siedzącego trybu życia Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby ćwiczenia... czytaj więcej
Układ nerwowy dzięki całej swojej złożoności jest w stanie umożliwić człowiekowi interakcję otaczającym go światem. Procesy t... czytaj więcej
Nasze potrzeby społeczne są silnie uwarunkowane różnymi czynnikami psychologicznymi, dlatego optymalna liczba kontaktów inter... czytaj więcej
Co czyni nas szczęśliwymi? Pieniądze, praca, sława? Wnioski płynące z wyjątkowego, trwającego ponad 80 lat badania nad ludźmi... czytaj więcej