Dopamina i sernik, Manfred Spitzer - recenzja

Dopamina i sernik, Manfred Spitzer  - recenzja

"Dopamina i sernik" to zbiór artykułów o tematyce krążącej wokół neuropsychologii, psychologii zdrowia i psychologii wychowawczej. Niech Was nie zmyli tytuł – autor porusza tu całe spektrum tematów, zahaczając chyba o każdą dziedzinę życia, nierzadko prowadząc też rozważania w kierunku, z którym (ostrożnie mówiąc) trudno się zgodzić.
 

Co znajdziemy w środku?

Wstępna uwaga dotyczy tytułu: "Dopamina i sernik". Osoby, które spodziewają się książki w stylu Seks, narkotyki i czekolada Paula Martina, czyli popularnonaukowego tekstu o układzie nagrody, substancjach i zachowaniach związanych z przyjemnością, mogą się troszkę zdziwić. Tej tematyki w ścisłym sensie dotyczą tylko dwa pierwsze rozdziały. Bardziej rozjaśnia sprawę podtytuł: "badania mózgu à la carte", co interpretowałbym jako przekazanie do rąk czytelnika zbioru artykułów - różnorodnego jak restauracyjne menu, powiązanych (mniej lub bardziej) tematyką osiągnięć neuropsychologii. I faktycznie to właśnie otrzymujemy.

Wybór opisywanych obszarów jest niezwykle szeroki. Widać, że zainteresowania autora krążą prawdopodobnie gdzieś wokół zagadnień związanych z edukacją i wychowaniem w ogóle oraz psychologią zdrowia - szczególnie w obszarze odżywania, zachowań prozdrowotnych oraz tych szkodzących zdrowiu. Wszystko oczywiście w kontekście neuronauki, ale również psychologii ewolucyjnej. Znajdziemy więc teksty o jedzeniu działającym na układ nagrody podobnie do narkotyków (tekst tytułowy), o zmianach hormonalnych zachodzących w uczestnikach ceremonii ślubnych, o wpływie reklam telewizyjnych na zachowania zdrowotne, o depresji „poporodowej” u świeżo upieczonych ojców czy związkach między metabolizmem glukozy w mózgu a zdolnością planowania. Wybór przypominający naprawdę całkiem obszerny jadłospis i to ze zdrową (rzetelnie podaną) żywnością, jak zapewne miał na celu sam autor. Choć z tym ostatnim punktem nie można się w pełni zgodzić.

Nie wszystko złoto...

Książka ma bowiem również swoje wady. Tak oceniam na przykład charakter tej publikacji: z jednej strony prezentowane są naprawdę obszernie wyniki badań, niemal jak w naukowej pracy przeglądowej - łącznie ze szczegółowymi informacjami o zastosowanych narzędział statystycznych (na przykład o tym, że dany wykres prezentuje wyniki analizy testem post hoc). Z drugiej strony autor pisze w pierwszej osobie i dość lekkim tonie, właściwym książkom popularnonaukowym. A z trzeciej zaś - nie ma oporów przed prowadzeniem narracji w określonym kierunku i prezentowaniem swoich poglądów (niemal jak w tekście publicystycznym!) nie zawsze pokrywających się punktem widzenia czytelnika, i które naprawdę ciężko potraktować jako wywód obiektywnego naukowca, co każe mi umiejscowić ten zabieg po stronie wad.

Drugi minus za kwestie związane z konstrukcją i redakcją tekstów. Zazwyczaj kolejne rozdziały są oparte na niewielu badaniach, często wręcz na pojedynczym wyniku. Dodatkowo autor ma tendencję do zbyt prędkiego - według mnie - wyciągania wniosków, na przykład uogólniania na ludzi wyników badań na gryzoniach. Jest to tym gorsze, że nie dokonuje przecież całościowego przeglądu literatury na dany temat. Mimo niewielkiej liczby tekstów zawartych w bibliografii, prof. Spitzer ma również tendencję do cytowania sporej ilości swoich własnych prac, które - jak przypuszczam - w przeważającej części są podobnymi do omawianego opracowania. Utrudnia to docieranie do tekstów źródłowych. Niektóre dość znaczące twierdzenia w ogóle nie doczekały się poparcia pozycją bibliograficzną.

Wadą czysto redakcyjną są niedopatrzenia w prezentowaniu wyników – zawsze możemy przeczytać o istotności otrzymanego wyniku (np. p=0,004), ale o wartości zastosowanego testu – już nie. Czyli wiadomo, że korelacja była istotna, jaki miała kierunek, ale nie wiadomo jaką wartość. Trudność sprawia też czytanie zamieszczonych wykresów, przede wszystkim ze względu na braki czy niejasności w opisie niektórych zmiennych.

Profesor zaangażowany społecznie

Co do publicystycznych czy zbyt pochopnych wątków, na które można się natknąć podczas lektury: czasami wrażenie, że autor prezentuje swój światopogląd zamiast obiektywnych wyników badań jest uderzające. Kilka razy w książce możemy się natknąć na przykład na zdanie w stylu „powszechnie wiadomo, że gry komputerowe wywołują stosowanie przemocy u dzieci”; tymczasem nawet półminutowa wizyta na wikipedyjnej notce „Video games controversies” pozwala stwierdzić, że sprawa nie jest tak oczywista jak pan profesor by sobie życzył. Zaznaczam – nie gram w gry, ani nie zgłębiam dotyczących ich badań, ale każde stwierdzenie prezentowane jako 100% pewne budzi moje wątpliwości. Podobnie chociażby z twierdzeniem, że e-learning jest nieskuteczny. Publicystyczne postulaty o rozwiązywaniu problemów związanych z nierównościami społecznymi przez redystrybucję dóbr sprawiają, że dreszcz przechodzi mi po plecach. Tak samo jak przy rozważaniach nad potrzebą dodawania litu do wody pitnej, aby zapobiegać skłonnościom samobójczym (sic!). A perłą w koronie jest zdanie: „Kupowanie ekologicznych produktów prowadzi do kłamstw i kradzieży” (s. 102). Ale żeby to zrozumieć, trzeba sięgnąć po kontekst całego artykułu.

Niemniej, w zbiorze tym znajdziemy też kilka całkiem porządnie napisanych tekstów, wskazówką może być ilość prac własnych, które autor przywołuje – im mniej, tym lepszy wydaje się artykuł. Takimi naprawdę godnymi polecenia fragmentami zbioru są na przykład wspomniane już rozdziały: o ojcowskiej depresji czy związkach metabolizmu glukozy z planowaniem. Może kłująca gdzieś w bok chęć, by nie zgodzić się z prof. Spitzerem stanie się motywacją do prowadzenia poszukiwań naukowych na własną rękę?

opracował: Joachim Kowalski
Dopamina i sernik, Manfred Spitzer  - recenzja

Tytuł: Dopamina i sernik
Autor: Manfred Spitzer
Wydawnictwo: Wydawnictwo Naukowe PWN
Warszawa 2014

4 listopada 2017 r. na Uniwersytecie Warszawskim odbyła się druga już edycja konferencji Brainstorm organizowanej przez Stude... czytaj więcej
        Nakładem Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego ukazało się najnowsze wydanie podręcznika akademickiego pt. „Psychol... czytaj więcej
Z Profesorem Jerzym Vetulanim, psychofarmakologiem i neurobiologiem  z Instytutu Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, autorem... czytaj więcej
Tekst autorstwa Zuzanny Konarskiej Mięliśmy wielkie plany… Ewę poznałem 13 lat temu. Wcześniej straciłem żonę, która chorował... czytaj więcej