Czy zapobiegając udarom, zmniejszamy ryzyko wystąpienia demencji?

Czy zapobiegając udarom, zmniejszamy ryzyko wystąpienia demencji?

Udary są jednym z najpoważniejszych i najczęstszych problemów zdrowotnych na całym świecie. W krajach wysoko rozwiniętych pomiędzy 1990 a 2010 rokiem odnotowano aż 27% wzrostu pojedynczych incydentów udarowych /Feigin i wsp., 2014/. Dość zaskakujące okazały się wyniki metaanalizy licznej grupy badaczy z Wielkiej Brytanii /Savva i wsp., 2010/ . Okazało się, że u pacjentów z historią udaru w karcie chorobowej podwaja się ryzyko wystąpienia zaburzeń demencyjnych, w tym choroby Alzheimera. Taki wzrost nie jest tłumaczony jednak ani czynnikami demograficznymi, ani sercowo-naczyniowymi. Co więcej, według autorów badań tendencja nie może być również tłumaczona spadkiem zdolności poznawczych u osób, które przeszły udar. Uczeni z Wysp Brytyjskich sugerują, że nadmierne ryzyko wystąpienia otępienia zmniejsza się wraz z upływem czasu po udarze i może być większe u pacjentów pozbawionych apoliproteiny E na jednej z alleli.

Co na to badanie?

Na podstawie powyższych informacji łatwo pokusić się o pewną hipotezę. Skoro istnieje taka zależność pomiędzy udarami a demencją, to zapobiegając tym pierwszym, z łatwością możnaby uniknąć zaburzeń poznawczych w wieku starczym. Próby zweryfikowania tej hipotezy podjęli się naukowcy z Ontario (Kanada). Badania populacji Ontario (13,8 milionów mieszkańców) wykazały pewną zależność między występowaniem udarów i demencji. Do swojej analizy Kanadyjczycy wykorzystali ogromną bazę danych z Intitute for Clinical Evaluate Science. Żmudna i wnikliwa eksploracja danych obejmowała wyłącznie pacjentów spełniających określone kryteria - byli w wieku 65 lat lub starszym. Wybraną populację podzielono również ze względu na płeć. Do identyfikacji udarów i zaburzeń poznawczych naukowcy wykorzystali szereg zwalidowanych algorytmów, opisanych szerzej w publikacji w Alzheimer’s & Dementia /Cerasuolo i wsp., 2017/.

Czy zaburzenia pamięci dotykają coraz młodsze kobiety?

Zgodnie z doniesieniami zespołu Cerasuolo od 2002 do 2013 roku znormalizowana względem wieku ocena ryzyka udarów jest znacznie niższa u kobiet w porównaniu z mężczyznami. Co ciekawe, to jednak kobiety nieco częściej zapadały na choroby otępienne po przejściu udaru (32,3%) niż mężczyźni (31,8%). Istotna wydaje się informacja, że od 2009 roku liczba udarów w badanej populacji rokrocznie spada (u obu płci podobnie). Nieco inaczej wygląda kwestia demencji. Od 2002 do 2013 roku liczba kobiet zapadających na zaburzenia kognitywne znacznie się obniżyła (aż o 6,7%, podczas gdy u przeciwnej płci jedynie o 3.6%). Innym ważnym pytaniem postawionym przez badaczy był wiek pacjentów. Pomimo że najbardziej skupili się na osobach po 65 roku życia, przeanalizowano dodatkowo także inne grupy wiekowe z podziałem na płeć. Wydawać by się mogło, że udary dotyczyć mogą wyłącznie ludzi starszych, a możliwość ich pojawienia się rośnie wykładniczo wraz z wiekiem. Nic bardziej mylnego. Pomiędzy 20 a 49 rokiem życia ryzyko wystąpienia udaru utrzymuje się na stałym poziomie (0.42/1000). Oznacza to, że zarówno u 25-latka, jak i 45-latka możliwość przejścia udaru jest taka sama. Dopiero między 50-64 rokiem życia ryzyko to dość znacznie ulega zwiększeniu (2.58-1.99/1000). U pacjentów w wieku 65-79 lat, ryzyko udarów wynosi już 36.9% (10.17-6.41/1000), natomiast po 80 roku życia o 1% więcej (27.76-17.23/1000). W omawianym wyżej przypadku nie stwierdzono różnić pomiędzy obiema płciami. A jak wygląda kwestia demencji? Tutaj sprawa wygląda nieco prościej i jest możliwa do przewidzenia. Wraz z wiekiem rośnie ryzyko wystąpienia kłopotów z pamięcią. Co ciekawe pomiędzy 65 a 79 rokiem życia ryzyko wystąpienia jest dokładnie takie samo (14.4/1000).

W omawianej tu pracy naukowej zadano sobie jeszcze jedno pytanie. Jaki jest średni wiek diagnozy demencji i udarów? W 2013 roku średni wiek diagnozy udaru wynosił odpowiednio 69.3 lat dla mężczyzn i 73.1 lat dla kobiet. W tym samym roku średni wiek Kanadyjczyków, u których stwierdzono demencję, wynosił 73.9 lat, a Kanadyjek 76.6 lat. Po przejrzeniu 9 lat danych naukowcy zaobserwowali, że u kobiet wiek diagnozy demencji systematycznie się obniża. Czy jest to związane z tym, że zaburzenia pamięci zaczynają dotykać coraz młodsze kobiety? A może wczesne rozpoznanie choroby wiąże się z rosnącą świadomością neurodegeneracji u tej płci?

Kontrolę ryzyka zachorowań na udary i demencje

Badacze z Ontario podjęli się arcytrudnego zadania. Są obecnie jedyną grupą na świecie, która wzięła pod lupę całą populacją tak dużej społeczności, jaką jest Ontario. Główne wnioski wynikające z metaanalizy nasuwają się zatem same. Pomimo że obserwuje się znaczący spadek występowania udarów zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, to obniżenie występowania demencji jest znacznie wyraźniejsze u kobiet. W 2000 roku w Ontario wprowadzono w życie strategię mającą na celu kontrolę ryzyka zachorowań na udary i demencje. To właśnie ten zabieg mógł mieć kluczowy wpływ na czasowy spadek liczby zachorowań. Program o nazwie Ontario Stroke Strategy obejmował nie tylko prewencję, ale i leczenie oraz rehabilitację poudarową. Jak widać, to nie udar jest piętą achillesową medyków i naukowców, ponieważ przez odpowiednią profilaktykę, zmianę stylu życia i diety oraz nowoczesne metody leczenia można go kontrolować. Jednak nadal palącym problemem pozostaje demencja, której jak widać, nie daje się łatwo kontrolować, ani tym bardziej przewidzieć. Zgodnie z najnowszymi statystykami do 2030 roku liczba osób cierpiących na chorobę Alzheimera wynosić będzie aż 65,7 mln, a do 2050 aż 115,4 mln.

Na podstawie:

1. Feigin VL, Forouzanfar MH, Krisnamurthi R, Mensah GA, Connor M, Bennett DA, et al. Global and regional burden of stroke during 1990-2010: findings from the Global Burden of Disease Study 2010. Lancet 2014; 383:245-55.

2. Savva GMStephan BCAlzheimer's Society Vascular Dementia Systematic Review Group. Epidemiological studies of the effect of stroke on incident dementia: a systematic review. Stroke. 2010 Jan;41(1):e41-6

3. Joshua O. Cerasuolo, Lauren E. Cipriano, Luciano A. Sposato, Moira K. Kapral, Jiming Fang, Sudeep S. Gill, Daniel G. Hackam, Vladimir Hachinski. Population-based stroke and dementia incidence trends: Age and sex variation. Alzheimer’s and Dementia (2017). 1-8.

Mania z depresją czy tylko depresja? Właściwe rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej (ang. bipolar disorder – BD) nie... czytaj więcej
Trochę kontekstu Początki współczesnej neuropsychologii są ściśle związane z badaniem języka, który pozostaje nie tylko jedną... czytaj więcej
Jak mówi porzekadło – sport to zdrowie. Prawdopodobnie znacie to uczucie, gdy po wysiłku fizycznym mimo zmęczenia czujecie si... czytaj więcej
Nie lubimy się mylić. Nie lubimy też, gdy ktoś, choć nawet życzliwie, wytyka nam nasze błędy. Chyba najbardziej jednak nie lu... czytaj więcej