W kontekście emocji

W kontekście emocji
Niedawne badanie z wykorzystaniem EEG przeprowadzone na ośmiomiesięcznych niemowlętach uprawdopodobnia tezę, że dla odczytywania emocji z twarzy duże znaczenie ma kontekst, a w szczególności to, co komunikuje całe ciało.
 
Bez rozpoznawania emocji innych ludzi trudno byłoby nam funkcjonować w świecie społecznym. Wiele teorii wyjaśniających ich znaczenie wskazuje na to, że ekspresja emocjonalna i jej odczytywanie pozwalają nam na skuteczne przewidywanie intencji i zachowania innych ludzi. Słynne badania Paula Ekmana (1971) pokazały, że wyrażanie podstawowych emocji poprzez mimikę jest zasadniczo uniwersalne dla gatunku ludzkiego. Potocznie mówi się zresztą o tym, że z czyjejś twarzy można czytać jak z książki. Mniej znanym faktem jest to, że dla interpretacji ekspresji emocjonalnej bardzo duże znaczenie ma również postawa ciała.
 
Choć badania psychologiczne często koncentrują się na mechanizmach odczytywania emocji z ekspresji mimicznej, liczne badania wskazują na wagę komunikatów płynących z postawy ciała. Przykładowo, Aveizer (2012) i współpracownicy wykazali, że w sytuacji sprzecznego przekazu między mimiką a postawą, bardziej skłonni jesteśmy ufać tej drugiej. Mereen i współpracownicy (2005) korzystając z metod EEG wykazali zaś, że sprzeczne komunikaty emocjonalne z ciała i twarzy wpływają na wczesne etapy przetwarzania informacji wzrokowej. Reasumując, sugeruje się, że ekspresja emocji na twarzy interpretowana jest w szerszym kontekście nadawanym m.in. przez posturę.

W kontekście emocjiDotychczasowe badania w tej dziedzinie prowadzono głównie na dorosłych. Potwierdzenie, że  neuronalne podłoże procesów odczytywania emocji z twarzy i postawy ciała pojawia się na wczesnych etapach rozwoju pozwoliłoby na wyciąganie wniosków o ich szczególnym znaczeniu dla rozwoju naszej zdolności do odbierania informacji z dziedziny kontaktów społecznych. Jak dotąd wiadomo między innymi, że już siedmiomiesięczne niemowlęta potrafią rozróżniać ekspresję mimiczną emocji pozytywnych i negatywnych (Leppanen i in., 2007) a umiejętność interpretacji postawy ciała pojawia się pomiędzy czwartym a ósmym miesiącem życia (Missana i in., 2015).
 
Zespół pod kierownictwem Purvy Rahjans, doktorantki w Max Planck Instutute for Human Cognitive and Brain Sciences, przeprowadził badanie, w którym analizowane było przetwarzanie przez mózgi niemowląt komunikatów emocjonalnych płynących z twarzy i postawy ciała. Porównywano sytuacje, gdy informacje płynące z postawy i mimiki są ze sobą sprzeczne lub zgodne. Miało to na celu zbadanie u niemowląt neuronalnego podłoża przetwarzania informacji mimicznych w kontekście informacji płynących z ciała.
 
Warto w tym miejscu wspomnieć o samej procedurze badania EEG niemowląt. W badaniach tego typu obserwuje się duży odsetek wykluczeń – jak należy się spodziewać, mali uczestnicy badania szybko się nudzą, stają się marudni i wykonują dużo niezwiązanych z badaniem ruchów, przez co w zapisie widoczne są artefakty.  Z 50 niemowląt uczestniczących w badaniu wykluczono wyniki aż 18. Trud małych badanych nagrodzony został upominkiem – zabawką.

W kontekście emocjiW badaniu posłużono się metodą primingu (torowania). Metoda ta jest często wykorzystywana w badaniach z wykorzystaniem neuroobrazowania i polega na badaniu wpływu bodźca poprzedzającego na reakcję na bodźce następujące po nim. W tym wypadku, małym badanym prezentowano wizerunki ludzkich sylwetek i twarzy. Ludzkie sylwetki wyrażały radość (rozłożone uniesione ramiona i wyprostowana postawa) lub strach (skulona sylwetka). Na twarzach również widoczne były strach i radość. Bodźce prezentowane były zarówno w parach zgodnych (np. radosna postawa – ekspresja radości) jak i niezgodnych (radosna postawa – ekspresja strachu).
 
Badacze spodziewali się znaleźć w zapisach EEG niemowląt podobne różnice w potencjałach wywołanych (ang. event-related potentials, ERP) do tych, które obserwuje się w wypadku badanych dorosłych. Zakładano, że niezgodne zestawy bodźców hamować będą przetwarzanie informacji płynącej z mimiki. Przykładowo, krótkie obserwowanie postawy wyrażającej strach miałoby skutkować tym, że mózg dziecka będzie miał trudności z odczytaniem radości z prezentowanej twarzy.
 
Testem tej hipotezy miało być znalezienie większej różnicy (lub jej braku) pomiędzy zapisami potencjałów wywołanych przez twarze radosne i wystraszone w warunku zgodnym niż w warunku niezgodnym. Innymi słowy, różnica w zapisie EEG pomiędzy reakcją na ekspresję mimiczną strachu i radości miałaby być wyraźniejsza w sytuacji, gdy wyrazy twarzy zgadzały się z komunikatami wyrażanymi przez poprzedzające je postawy ciała. Ekspresja mimiczna poszczególnych emocji byłaby w takim kontekście wyraźniejsza dla mózgu i łatwiej rozpoznawalna. Dzięki temu, o ile nie mamy dostępu do treści myśli małych badanych (nie wiemy co widzą i z pewnością nie mogą nam o tym powiedzieć), o tyle w zapisie EEG widoczne byłoby to, że mózg dostrzegł różnicę pomiędzy poszczególnym twarzami.
 
Poszukiwanych różnic nie zaobserwowano ich w wypadku załamków P1, N290 i P400 – komponentów zapisu EEG oznaczających aktywność mózgową w zakresie wczesnego przetwarzania wzrokowego i przetwarzania twarzy. Istotne statystycznie różnice widoczne były w zakresie komponentów Nc i Pc. Komponenty te są wskaźnikiem aktywności związanej z procesami uwagowymi i rozpoznawaniem. Co ciekawe, obserwowane różnice pomiędzy potencjałami wywoływanymi przez poszczególne zestawy bodźców widoczne były tylko w lewej półkuli mózgowej. Rozróżnianie bodźców przez mózgi niemowlaków (interpretowane przez badaczy jako rozpoznawanie ekspresji mimicznej) było wyraźniej widoczne w zapisie EEG obszarów lewej półkuli mózgu, w sytuacji, gdy bodźce te były zgodne z bodźcami je poprzedzającymi (twarze z postawą). Badacze podkreślają, że o ile taka lewopółkulowa lateralizacja jest zgodna z niektórymi wynikami badań dotyczących odczytywania emocji, o tyle do wyników badań EEG niemowląt należy podchodzić z rezerwą, jeśli chodzi o próby lokalizacji poszczególnych funkcji w mózgi.
W kontekście emocjiBadacze interpretują te wyniki jako dowód na to, że ekspresja emocjonalna postawy ciała wpływa na przetwarzanie ekspresji mimicznej u ośmiomiesięcznych niemowląt a sprzeczne komunikaty przeszkadzają w tym procesie. Tym samym, odczytywanie emocji z twarzy nie ogranicza się do niej same ale uwzględnia pewien szerszy kontekst. Z racji na to, że umiejętność ta pojawia się bardzo wcześniej w naszym rozwoju, spekulują, że odgrywa ważną rolę w naszej społecznej percepcji – zdolności pozwalającej na sprawne funkcjonowanie w świecie ludzi. Innymi słowy, od pierwszych miesięcy życia uczymy się uważnie obserwować otaczających nas ludzi, dostrzegając więcej, niż się powszechnie uważa.
           

Na podstawie:
Rajhans, P., Jessen, S., Missana, M., & Grossmann, T. (2016). Putting the face in context: Body expressions impact facial emotion processing in human infants. Developmental cognitive neuroscience, 19, 115-121.
 
Przywoływana literatura:
Aviezer, H., Trope, Y., & Todorov, A. (2012). Body cues, not facial expressions, discriminate between intense positive and negative emotions. Science, 338(6111), 1225-1229.
Ekman, P., & Friesen, W. V. (1971). Constants across cultures in the face and emotion. Journal of personality and social psychology, 17(2), 124.
Leppänen, J. M., Moulson, M. C., Vogel‐Farley, V. K., & Nelson, C. A. (2007). An ERP study of emotional face processing in the adult and infant brain. Child development78(1), 232-245.
Meeren, H. K., van Heijnsbergen, C. C., & de Gelder, B. (2005). Rapid perceptual integration of facial expression and emotional body language.Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America102(45), 16518-16523.
Missana, M., Atkinson, A. P., & Grossmann, T. (2015). Tuning the developing brain to emotional body expressions. Developmental science18(2), 243-253.

Jakiś czas temu media społecznościowe zalała fala testów pozwalających na sprawdzenie, która półkula mózgu – prawa czy lewa –... czytaj więcej
Od teorii... Mózg ludzki codziennie zmaga się z koniecznością przyswajania niemal równocześnie niezliczonej liczby bodźców, k... czytaj więcej
Funkcjonalna budowa mózgu opiera się na współpracy wielu wewnętrznych systemów, które odpowiadają za przetwarzanie informacji... czytaj więcej
To, co może przyciągać do teorii kodowania predykcyjnego to jej interdyscyplinarność. Mogą się nad nią pochylić zarówno kogni... czytaj więcej