Słuch i równowaga

Słuch i równowaga

Słuch jest jednym z najważniejszych zmysłów - nie tylko dlatego, że dzięki niemu jesteśmy w stanie zareagować w odpowiednim czasie na zagrożenie (niegdyś ryk lwa, obecnie chociażby klakson samochodu czy ostrzegawczy sygnał w metrze), ale przede wszystkim dlatego, że prawidłowo rozwinięty słuch jest niezbędny w komunikacji i wykształceniu się mowy. W polskich szpitalach standardowo w pierwszej dobie po urodzeniu noworodki podlegają badaniom przesiewowym słuchu, by jak najszybciej wychwycić ewentualne uszkodzenia. Drogi słuchowe wykształcają się dość wcześnie – istnieją teorie, że 6 miesięczny płód jest już w stanie rejestrować i zapamiętywać dźwięki. Stąd popularne jest zachęcanie ciężarnych kobiet do słuchania Mozarta (rzekomo działaa uspokajająco oraz rozwija inteligencję u dziecka) czy mówienie „do brzucha” (co noworodek ponoć pamięta i w ten sposób wzmacnia się po narodzinach więź z rodzicami). Rodzimy się praktycznie ze słuchem absolutnym – dzieci są w stanie rejestrować (i rozróżniać) dźwięki od wysokości około 20 Hz to 20 kHz. Z wiekiem zakres ten ulega zmniejszeniu. Najważniejsze są wysokości w zakresie 250-5000 Hz, odpowiadające ludzkiej mowie. Słuch jest także tym zmysłem, który najczęściej ulega uszkodzeniu, szacuje się że około 5% populacji cierpi na uszkodzenie słuchu (całkowite bądź w znacznym stopniu), które jest połączone z upośledzeniem mowy. Utrudnienia w komunikacji są na tyle duże, że opracowany został uniwersalny język (posiadający zasady gramatyczne, własną składnię, występujący w regionalnych odmianach, dynamiczny - rozwijający się w dokładnie taki sam sposób w jaki rozwijają się języki narodowe), którym posługują się osoby głuchonieme przy użyciu dłoni.

Droga słuchowa

Początek drogi słuchowej ma miejsce już w kanale słuchowym, gdzie fale dźwiękowe odpowiadające częstotliwości mowy ludzkiej ulegają wzmocnieniu. Następnie bodziec pada na błonę bębenkową ucha środkowego, gdzie dalej wibracje przechodząc przez ruchomy układ kostny ucha (młoteczek, kowadełko i strzemiączko) działają na błonę okienka owalnego ucha wewnętrznego. Cała budowa ucha środkowego ma na celu zminimalizowanie strat w amplitudzie dźwięku. Dodatkowo strzemiączko jest kontrolowane przez mięśnie działające jak hamulec ręczny, blokując działanie strzemiączka w reakcji na bardzo głośny dźwięk. Część wewnętrzna ucha jest wypełniona płynem, stąd każde uderzenie strzemiączka w błonę powoduje wzbudzenie fali w płynie w części ślimakowej narządu przedsionkowo-ślimakowego. Ślimak posiada coś w rodzaju mapy topograficznej tonów, co można krótko ująć mówiąc że dźwięki o wyższej częstotliwości są rejestrowane u podstawy ślimaka (praktycznie przy samej błonie okienka) dźwięki o najniższej w części wierzchołkowej (co odkrył i został nagrodzony nagrodą Nobla Georg von Békésy w 1961 roku).
W środku ślimaka przebiega kanał ślimakowy, w którym znajdują się zwoje nerwowe połączone bezpośrednio z komórkami włosowatymi, leżącymi na powierzchni. W zależności od częstotliwości dźwięku fale występujące w płynie odginają błonę podstawy ślimaka powodując ruch rzęsek komórek włosowatych na niej leżących.
Istnieją dwie grupy komórek włosowatych: zewnętrzne i wewnętrzne. Wewnętrzne komórki włosowate odpowiadają za przekazanie informacji do zwojów nerwowych neuronów nerwu przedsionkowo-ślimakowego (VIII), zewnętrzne komórki włosowate służą natomiast jako wzmacniacz. Podział ten zawdzięczamy Billowi Brownellowi, który w 1983 roku odkrył, że komórki włosowate znajdujące się w zewnętrznej części ślimaka różnią się od tych w części wewnętrznej ze względu na swoją zdolność do ruchu – którym wpływają na wzmocnienie drgań błony ślimaka i tym samym wzmocnienie sygnału docierającego do wewnętrznych komórek włosowatych. Na youtube można znaleźć dużo filmików obrazujących „tańczące komórki włosowate”, np ten: 

 

W przypadku wewnętrznych komórek, odpowiednie poruszenie rzęsek powoduje otwarcie otwarcie mechanowrażliwych kanałów Na+ , tym samym wywołanie depolaryzacji. Dalej sygnał przekazywany jest już tradycyjnie, poprzez impuls nerwowy. Włóknami nerwowymi nerwu przedsionkowo-ślimakowego dociera do mózgu. Kora słuchowa z każdej półkuli odbiera sygnał z obojga uszu. Z tego też powodu mało prawdopodobne jest uszkodzenie samej kory słuchowej (uszkodzenie takie musiałoby być niezwykle rozległe i obejmujące obie półkule mózgowe), większość problemów ze słuchem związana jest z uszkodzeniami w drodze słuchowej podczas przechodzenia bodźca dźwiękowego od ucha zewnętrznego.

Sylwia Purchla-Szepioła

Dodatkowe materiały:

 

Majaczenie, nazywane też delirium (od łacińskiego delirare - „bredzić, mówić od rzeczy”), to postać zaburzenia neuropoznawcze... czytaj więcej
Mianem paraliżu sennego określa się niezwykłe doświadczenie utraty kontroli nad mięśniami przy zachowaniu świadomości, przytr... czytaj więcej
Zaburzenia językowe stanowią bardzo rozbudowaną i złożoną rodzinę. Układ nerwowy ciężko pracuje abyśmy mogli, pozornie bezwys... czytaj więcej
Jednym ze sposobów na poradzenie sobie z trudnościami w życiu jest psychoterapia. Dysponujemy wieloma jej rodzajami. Każdy z... czytaj więcej