Przewlekła niewydolność serca a funkcjonowanie pamięci prospektywnej

Przewlekła niewydolność serca a funkcjonowanie pamięci prospektywnej
Pamięć prospektywna odpowiada za zdolność do zapamiętania czynności, które powinny zostać wykonane w określonym momencie w przyszłości. Związana jest z umiejętnością planowania i odpowiada za realizację zadań we właściwym czasie. Zespół psychologów z Australijskiego Uniwersytetu Katolickiego i Uniwersytetu w Queensland przeprowadził badanie tego rodzaju pamięci u pacjentów z diagnozą przewlekłej niewydolności serca.

Przewlekła niewydolność serca często pojawia się w następstwie choroby niedokrwiennej. Charakteryzuje się przede wszystkim znacznym osłabieniem mięśnia sercowego, który z czasem traci zdolność do optymalnego spełniania swoich funkcji. Objawy te w większości dotykają osób starszych – w populacji powyżej 65 roku życia odnotowuje się aż 80% przypadków zachorowań (Krum i in., 2011, za: Habota i in., 2015).

Wtórne powikłania choroby

Częstym problemem sygnalizowanym przez pacjentów cierpiących na przewlekłą niewydolność serca jest gorsze funkcjonowanie poznawcze. Wśród osłabionych funkcji wymieniane są problemy z koncentracją, uwagą i pamięcią, a także spadek napędu psychomotorycznego oraz gorszy stan funkcji wykonawczych (Alosco i in., 2013, za: Habota i in., 2015). Objawy wydają się być spowodowane zmianami organicznymi w mózgu – dotyczą one głównie struktur podkorowych – wzgórza, jąder podstawy i pnia mózgu (np. Artero i in., 2004, za: Habota i in., 2015). Podatne na utratę istoty szarej w przebiegu tego schorzenia są także obszary skroniowe, które są szczególnie ważne dla pamięci prospektywnej (np. Braver, Barch, 2002, za: Habota i in., 2015). Mimo to - do tej pory - badania służące doprecyzowaniu charakteru objawów w tej populacji klinicznej nie zostały przeprowadzone.

Przebieg badania

W badaniu wzięło udział 30 osób z diagnozą przewlekłej niewydolności serca w wieku 40-86 lat oraz grupa kontrolna (podobna pod względem demograficznym). Ocena stopnia objawów została dokonana za pomocą klasyfikacji opisującej stopień nasilenia symptomów (New York Heart Association classification). Większość (70%) badanych uzyskało w tej skali wynik wskazujący na słabe nasilenie objawów. Dokonano systematycznego pomiaru funkcjonowania poznawczego ze szczególnym naciskiem na pamięć prospektywną.
Pacjenci i grupa kontrolna zostali przebadani szeregiem testów mierzących:
- objawy demencji (Addenbrooke’s Cognitive Examination-Revised),
- iloraz inteligencji przed zachorowaniem(National Adult Reading Test),
- lęk i depresję (Hospital Anxiety and Depression Scale),
-funkcje wykonawcze- związane zarówno z elastycznością poznawczą i hamowaniem reakcji (The Trial Making Test, The Hayling Sentence Completion Test) oraz inicjacją reakcji (pomiar dokonany za pomocą Testu Fluencji Słownej),
- pamięć roboczą (odpowiednie zadania ze Skali WAIS),
- pamięć werbalną (The Rey Auditory Verbal Learning Test),
- pamięć prospektywną - w tym celu  użyto skróconej wersji gry Wirtualny Tydzień  (Virtual Week); jest to rodzaj gry komputerowej symulującej tydzień wypełniony codziennymi aktywnościami - na początku każdego dnia osoba badana dostawała listę zadań, które w różnych konfiguracjach miała zapamiętać i wykonać.

Wyniki badania i dyskusja

Analiza wyników badań wykazała, że osoby z przewlekłą niewydolnością serca przejawiają pewne ubytki w zakresie pamięci prospektywnej  - badani z tej grupy słabiej radzili sobie z wykonywaniem zadań w symulacyjnej grze komputerowej. W analizie dokładności wykonania zadania grupa eksperymentalna wypadła gorzej niż kontrolna, jednak odnotowana różnica nie przekroczyła progu istotności statystycznej (ANOVA,  p=.057).  Analogicznie w sytuacji pomiaru
liczby zadań pominiętych, grupa osób chorych wypadła słabiej (p=.038). Zebrane dane wykazały ponadto osłabienie w obszarze pamięci werbalnej, funkcji wykonawczych (inicjacja i hamowanie) oraz  ogólnych zdolności poznawczych. Różnic nie odnotowano natomiast w zakresie elastyczności poznawczej, pamięci roboczej i odroczonego przypominania materiału słownego (co jest szczególnie zastanawiające w kontekście wyników testu badającego pamięć prospektywną).

Otrzymane wyniki sugerują, że u osób z przewlekłą niewydolnością serca występuje osłabienie w zakresie funkcjonowania pamięci prospektywnej. Warto zauważyć, że gorsze wyniki testów miały przyczynę w całkowitym zapominaniu o wykonaniu określonej czynności i nie były związane z wykonaniem zadań w nieodpowiednim czasie (wcześniej lub później).  Charakter objawów u osób z przewlekłą niewydolnością może więc być bardziej złożony i dotyczyć – poza pamięcią prospektywną – także innych funkcji poznawczych. Istotną kwestią jest także to, że po badaniu pacjenci byli w stanie poprawnie odpamiętać 80% zadań, które mieli wykonać. Świadczy to o szczególnych trudnościach w inicjowaniu działań w odpowiednim momencie. Pomimo to, należy mieć na uwadze fakt, że określone funkcje poznawcze nie działają niezależnie od siebie. Na specyfikę zaburzeń wpływają w sposób złożony, a świadomość tego jest punktem wyjścia dla skutecznej rehabilitacji. Osoby, które wzięły udział w badaniu nie cierpiały na wyjątkowo silne nasilenie objawów choroby, niemniej jednak tendencja w kierunku pogorszenia pamięci prospektywnej była zauważalna. Warto zatem mieć świadomość występowania tego typu problemów wśród osób z przewlekłą niewydolnością serca, gdyż wyniki badania są ważnym sygnałem ostrzegawczym.

Dokładne zbadanie charakteru dysfunkcji pamięci prospektywnej u chorych na niewydolność serca jest wyjątkowo ważne, ponieważ ubytki w tym zakresie istotnie obniżają jakość życia pacjentów. Pamięć prospektywna ma duże znaczenie dla zapamiętywania zaleceń lekarskich, odpowiedniego zażywania leków i szeroko pojętych zachowań związanych z samoopieką. Nieregularne przyjmowanie leków i niedokładne przestrzeganie zaleceń, które są ściśle związane z dysfunkcjami pamięci prospektywnej, są też częstymi przyczynami hospitalizacji i postępu choroby. Bardzo potrzebne są badania pozwalające na dokładny opis występujących problemów oraz – oparte na tych badaniach – skuteczne metody pracy z pacjentami, prowadzące do poprawy ich codziennego funkcjonowania.

Literatura:
Habota, T., McLennan, S.N., Cameron, J.,  Henry, J.D., Ski, Ch.F.,  . Thompson, D.R.. Rendel,  P.G. (2015). Prospective Memory Impairment in Chronic Heart Failure. Journal of the International Neuropsychological Society (2015), 21, 183–192.

Dotychczasowe badania nad właściwościami sieci epileptycznych pokrywały na ogół okres nie dłuższy niż kilka minut, obejmując... czytaj więcej
Połączenie twardej nauki i zabawnych filmików wydaje się nie lada wyzwaniem. Być może wprawne pióro i porządne zaplecze wiedz... czytaj więcej
Według danych epidemiologicznych choroba Parkinsona jest drugą najczęściej występującą chorobą neurodegeneracyjną (zaraz po c... czytaj więcej
O związku choroby Parkinsona (ang. Parkinson's disease, PD) ze zmianami histopatologicznymi, zwanymi ciałami Lewy'ego, wiemy... czytaj więcej