Przetwarzanie mimowolne bodźców z komponentą emocjonalną u osób z osobowością borderline

Przetwarzanie mimowolne bodźców z komponentą emocjonalną u osób z osobowością borderline
Szacuje się, że około 20% wszystkich pacjentów psychiatrycznych leczonych w szpitalu może spełniać kryteria bordeline, a liczba osób z tym zaburzeniem w ogólnej populacji wynosi 2%. Jednym z głównych problemów osób z osobowością chwiejną emocjonalnie typu borderline (ang. borderline personality disorder, BPD) są emocje, a dokładniej ich deregulacja. Osoby z BPD są chwiejne emocjonalnie i mają silne wahania nastroju. Napady gniewu i impulsywność towarzyszą lękowi lub działaniom autodestrukcyjnym. Osoby z BPD tworzą  niestabilne i burzliwe związki interpersonalne – pomimo poczucia zagrożenia (tj. lęku przed pochłonięciem emocjonalnym przez inną osobę), mocno się w nie angażują. To wszystko tylko wzmacnia niestabilny obraz siebie i chroniczne poczucie pustki.

Badania kliniczne wykazały, że pacjenci z BPD cechują się zwiększoną wrażliwością na bodźce emocjonalne – tak więc silniej przeżywają emocje, a „ochłonięcie” zajmuje im zdecydowanie więcej czasu. Nieprawidłowe funkcjonowanie w zakresie przetwarzania informacji o komponencie emocjonalnej zostały wykryte przy użyciu miar samoopisowych, testów behawioralnych i technik neuroobrazowania. Co ciekawe, wiele badań sugerowało, że silniejszy efekt jest widoczny dla emocji negatywnych.

Wiadomo nie od dziś, że kolebką naszych emocji jest ciało migdałowate, a ich strażnikiem i poskramiaczem - kora przedczołowa. To w tych rejonach dochodzi do przetwarzania i regulacji emocji – to także tutaj zaobserwowano nieprawidłowości w działaniu u osób z BPD. Możemy to zaobserwować dzięki funkcjonalnemu rezonansowi magnetycznemu  i sygnałowi BOLD(ang. blood oxygen level-dependent). Im bardziej aktywny obszar neuronalny, tym więcej tlenu potrzebuje. Jeśli chcemy wiedzieć, które obszary mózgu pracują intensywniej podczas wykonywania pewnego rodzaju czynności, to obserwujemy utlenowanie krwi w mózgu. Wszystko to wychwycić może rezonans magnetyczny, hemoglobina bowiem ma inne właściwości magnetyczne, zależnie czy przenosi cząsteczki tlenu, czy nie.  Tak więc wstępne badania z użyciem technik neuroobrazowania wykazały wyższy poziom utlenienia krwi w rejonie ciała migdałowatego w odpowiedzi na negatywne bodźce emocjonalne pochodzące ze standaryzowanego zestawu IAPS (ang. International Affective Picture System) u pacjentów z BPD. Zaobserwowano u nich również wzmożoną aktywację prawego ciała migdałowatego w odpowiedzi na obrazki przedstawiające przestraszone twarze w porównaniu z twarzami neutralnymi. Istnieją również badania, które pokazują, że u osób z BPD obserwuje się wzmożoną aktywację ciała migdałowatego w odpowiedzi na emocjonalne (przyjemne bądź nie) ale nie neutralne obrazki, oraz dłuższy czas powrotu do hemodynamicznej/emocjonalnej równowagi. Mówiąc prościej, ludzie z BPD dłużej dochodzą do siebie po dawce silnych emocji. Przy prezentacji obrazków o pozytywnej komponencie emocjonalnej, została zaobserwowana również zwiększona aktywacja bocznej kory czołowej. Negatywne obrazki nie powodowały osłabienia aktywacji tego obszaru. Co prawda wyniki badań dotyczące aktywacji ciała migdałowatego i obszarów czołowych nie są zawsze spójne, ale wiadomo, że osoby z BPD przejawiają różnice w zakresie percepcji i przetwarzania bodźców emocjonalnych w porównaniu z innymi osobami.

Wspomniana garstka badań pokazuje jednak tylko jeden aspekt przetwarzania bodźców o komponencie emocjonalnej – jest to przetwarzanie świadome. A czy przetwarzanie mimowolne (czyli takie, które odbywa się zanim informacja sensoryczna stanie się przedmiotem uwagi) też jest inne u osób z BPD?

W celu odpowiedzenia na to pytanie, grupa amerykańskich uczonych przygotowała badanie z wykorzystaniem paradygmatu maskowania wstecznego twarzy (ang. masked facial affect paradigm). Było to nic innego jak pokazywanie badanym osobom obrazów twarzy o określonej emocji tak krótko, że nie sposób było ich świadomie zauważyć. Jak to wyglądało?

W badaniu wzięło udział 13 kobiet z   BPD i 11 kobiet bez takiej diagnozy (średnia wieku = 25.21, SD = 4.48). Miały one do wykonania zadanie bazujące na wstecznym maskowaniu twarzy - bodziec wizualny („maska”) zaprezentowany w określonym czasie po innym, podobnym bodźcu, wpływa na percepcję tego bodźca. W tym badaniu bodźcami sensorycznymi były biało-czarne fotografie twarzy męskich i kobiecych, wyrażających różne stany emocjonalne – radość, złość, strach – i takie o neutralnym wyrazie. Zarówno twarze „emocjonalne” jaki i neutralne były używane jako maska i jako bodziec właściwy.

Bodźce były wyświetlane w pięciu blokach i dwóch stanach afektywnych – neutralnym (N) i emocjonalnym (E), a bodziec maskujący był prezentowany podczas badania fMRI w porządku: N, E, N, E, N. Każdy blok składał się z 10 bodźców, bodziec był wyświetlany przez 30ms, po nim występował bodziec maskujący przez 170ms. Przerwy między wyświetlaniem bodźców wynosiły 2800ms. Osoby badane nie wiedziały o istnieniu bodźców maskujących, a dodatkowo żeby mieć pewność, że są zaangażowane w zadanie, mówiono im, że powinny skupiać się na twarzach i rozpoznawać ich płeć. Natychmiast po zakończeniu neuroobrazowania osobom badanym były pokazywane wszystkie bodźce wizualne, a eksperymentator pytał się, które twarze były wyświetlane podczas badania.

Jak zachowywały się mózgi osób z BPD podczas oglądania „zamaskowanych” twarzy emocjonalnych i neutralnych? Tak jak przypuszczano – wyniki pokazały, że u osób z BPD dostrzegalna była wzmożona aktywacja w ciele migdałowatym i obszarach czołowych podczas oglądania twarzy emocjonalnych. Wytypowano obszary mózgu, w których mogły pojawić się największe różnice w aktywności między grupami  (ang. region of interest – ROI). Niestety fMRI nie jest w stanie zarejestrować aktywności pojedynczych neuronów – jest zbyt powolne i za mało precyzyjne. Dlatego do analizy danych z fMRI dzieli się mózg na voksele – trójwymiarowe piksele o brzegu około 1 do kliku milimetrów, z których każdy może reprezentować miliony neuronów. Następnie uśrednia się aktywność w tych miejscach u wszystkich członków badanej grupy i porównuje się ją ze wzorcem aktywności w innej grupie. Dzięki temu możemy zobaczyć, czy w badanej grupie sposób, w jaki zachowywał się mózg w czasie zadania, różni się w porównaniu do grupy kontrolnej. Są to małe różnice – często trudne do wyłonienia spośród całej aktywności, która mózg nieustannie wykonuje (trzeba ją odsiać, aby móc te różnice w ogóle zauważyć). Te drobne różnice mogą być wystarczające, aby wywołać zmiany w zachowaniu – tak, jak postulują autorzy tego badania. Ich zdaniem wzmożona – w porównaniu do zdrowych – aktywność ciała migdałowatego i niektórych obszarów płatów czołowych – może powodować większą reaktywność emocjonalną, trudniejszą do opanowania i wyciszenia.

Przetwarzanie mimowolne bodźców z komponentą emocjonalną u osób z osobowością borderline

Przetwarzanie mimowolne bodźców z komponentą emocjonalną u osób z osobowością borderline

Badanie to pokazuje więc, że osoby z BPD wykazują wzmożoną neuronalną reaktywność nie tylko na bodźce, które są przetwarzane świadomie, ale także mimowolnie – a więc wtedy, kiedy nie są dostępne jeszcze naszej świadomości. Jest to pierwsze tego typu badanie w populacji osób z BDP – czekamy zatem na więcej.
 
Źródło: Baskin-Sommers AR, Hooley JM, Dahlgren MK, Gönenc A, Yurgelun-Todd DA and Gruber SA (2015) Elevated Preattentive Affective Processing in Individuals with Borderline Personality Disorder: A Preliminary fMRI Study. Front. Psychol. 6:1866. doi: 10.3389/fpsyg.2015.01866

Liczne wnioski płynące zarówno z badań, jak i z obserwacji ukazują pozytywny wpływ aktywności fizycznej na jakość funkcjonowa... czytaj więcej
Popularność różnego rodzaju treningów poznawczych stale wzrasta. Za ich powodzeniem stoi przekonanie, że ‘brain fitness’ real... czytaj więcej
Pojęcie empatii jest z pewnością jednym z najczęściej dyskutowanych we współczesnej psychologii. Wszechobecna w nauce, kultur... czytaj więcej
Część z nas zna dyskomfort spowodowany wiązaniem włosów w ciasny i wysoki kucyk lub wkładaniem na głowę czepka pływackiego. S... czytaj więcej