Noradrenalina

Noradrenalina

Noradrenalina (NA; inaczej norepinefryna, NE) należy do grupy amin katecholowych. Podobnie jak w przypadku innego przekaźnika z tej grupy – dopaminy, jej prekursorem jest tyrozyna, jednak jej szlak syntezy jest wzbogacony o enzym β-hydroksylazę dopaminową, która katalizuje ostatni etap powstawania noradrenaliny.

Noradrenalina jest uwalniana w odpowiedzi na stres, co sugeruje istnienie szybkich dróg uwalniania w odpowiedzi na pobudzenie nerwowe. I rzeczywiście tak jest – NA jest magazynowana w wolnej formie w pęcherzykach ziarnistych w pozazwojowych zakończeniach nerwowych z których jest uwalniana praktycznie natychmiastowo, oraz w większych pęcherzykach w połączeniu z różnymi związkami stabilizującymi, takimi jak chromogranina A (jest to swojego rodzaju magazyn tego neurostymulatora). Uwolniona NA działa w przestrzeni synaptycznej łącząc się z receptorami adrenergicznymi typu α i β1 (na które działa też adrenalina), zmieniając ich konformację i uruchamiając kaskadę enzymów poprzez aktywację białka G, tym samym doprowadzając do głębokiej rearanżacji na poziomie molekularnym w komórce na którą działa. W ten sposób NA pełni rolę we wzbudzaniu, przyśpieszaniu, przetwarzaniu, pamięci, w uzależnieniach, a także regulacji pewnych funkcji autonomicznych np. temperatury wewnętrznej.

Istotną informacją jest to, że NA nie przenika bariery krew-mózg, stąd istnieją dwa jej główne źródła: w ośrodkowym układzie nerwowym jest to miejsce sinawe pnia mózgu, zaś na obwodzie część rdzeniowa nadnerczy.

Działanie na obwodzie

Wyrzut NA z nadnerczy następuje w wyniku aktywacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA, hypothalamic–pituitary–adrenal) pod wpływem stresu, skąd dostaje się do krwi; wydzielana jest także w jelitowym układzie nerwowym koordynując ruch i czynność wydzielniczą jelit. Wraz z adrenaliną (i nieco słabiej niż ona) działa w układzie uciekaj-albo-walcz, przygotowując organizm do dużego wysiłku energetycznego (m.in. zwiększając ciśnienie tętnicze, uwalniając glukozę z rezerw energetycznych, rozszerzając mięśnie oskrzeli, rozszerzając źrenice, zwiększając opór obwodowy poprzez gorsze ukrwienie narządów wewnętrznych jak nerki, wątroba, a w efekcie - wprowadzając w stan czuwania).

Działanie w ośrodkowym układzie nerwowym

Drogi noradrenergiczne z miejsca sinawego projektują na cały mózg (m.in. do móżdżku, kory, ciała migdałowatego, hipokampu). Neurony te są mocno rozgałęzione - pojedynczy neuron posiada do ¼ miliona synaps, co pokazuje istotę i duże zapotrzebowanie na wydzielanie noradrenaliny w mózgu. NA pełni rolę w przetwarzaniu śladów pamięciowych oraz przyswajaniu informacji. Podawana w małych dawkach wraz z kortykosteronem pozytywnie wpływa na pamięć. Ostatnio jest także wykorzystywana w leczeniu stresu pourazowego (PTSD, post-traumatic stress disorder), by zniwelować skutek traumatycznych wspomnień na organizm.

Praktyka

Ilość przekaźnika w przestrzeni synaptycznej jest precyzyjnie regulowana; jego nadmiar jest usuwany albo poprzez wychwyt zwrotny, albo - podobnie jak w przypadku dopaminy (a także innej ważnej w układzie nerwowym katecholaminy – serotoniny), w wyniku inaktywacji przez enzym monoaminooksygenazę typu A (MAO-A). Mechanizm ten jest wykorzystywany przez klinicystów w terapii przeciwdepresyjnej. Istnieje szereg leków mających farmakologicznie zahamować wychwyt zwrotny NA, tym samym zwiększając stężenie tego neuroprzekaźnika w przestrzeni synaptycznej, co w obrazie klinicznym ma pomóc pacjentom w walce z lękiem, wspomnianym już PTSD, a także łagodzić występowanie epizodów depresyjnych. W leczeniu depresji są także stosowane farmaceutyki mające na celu blokowanie samego enzymu MAO, które - ze względu na uniwersalne działanie MAO typu A w stosunku do monoamin - wpływają nie tylko na stężenie NA, ale także dopaminy i serotoniny.
Długofalowe działanie noradrenaliny wiąże się jednak z agresją, pobudzeniem ruchowym i impulsywnym zachowaniem. 

Sylwia Purchla-Szepioła
  Depresja nazywana bywa chorobą XXI wieku. W dużej mierze jest to stwierdzenie prawdziwe, gdyż to właśnie depresja plasuje s... czytaj więcej
Pod koniec 2011 roku miała miejsce premiera pierwszego sezonu brytyjskiego serialu “Black Mirror”, mało znanego wówczas twórc... czytaj więcej
Żyjemy w świecie, który staje się coraz bardziej otwarty i przystosowany do potrzeb osób z różnego rodzaju ograniczeniami – t... czytaj więcej
W rankingu najczęściej powtarzanych przez Jerzego Ziębę zdań, „Ja to widziałem” zajmuje z pewnością wysokie miejsce. „Ja to w... czytaj więcej