Choroba Niemanna-Picka

Choroba Niemanna-Picka

Choroba Niemanna-Picka, określana potocznie jako dziecięcy Alzheimer, to rzadka choroba genetyczna, należąca do grupy zaburzeń zwanych leukodystrofiami lub chorobami spichrzeniowymi. Leukodystrofie dotyczą istoty białej mózgu, a ich postać i przebieg mogą się znacząco różnić od siebie. Choroba spichrzeniowa zaś to stan, w którym dochodzi do gromadzenia i odkładania się metabolitów rozmaitych substancji w komórkach i tkankach organizmu, co skutkować będzie objawami chorobowymi. W przypadku choroby Niemanna-Picka są to głównie tłuszcze, akumulujące się zwykle w mózgu, wątrobie, śledzionie, płucach i szpiku kostnym. U każdej osoby choroba może przebiegać inaczej.
 

Rozpowszechnienie choroby

Jak wspomniano wcześniej, choroba Niemanna-Picka jest chorobą rzadką. Chorobę, czy zaburzenie uznaje się za rzadkie, jeśli dotyczą nie więcej niż jedną osobę na 2000. Rozpowszechnienie poszczególnych typów choroby Niemmana-Picka oszacowano następująco:

  • A – mniej niż 1:1000 000
  • B – 1-9:1000 000
  • C – 1:130 000
  • D – jeszcze nieokreślone.

W niektórych populacjach choroba Niemanna-Picka występuje częściej. Typ A i B jest charakterystyczny dla Żydów Aszkenazyjskich; typ B dla Obszaru Maghreb (Tunezja, Moroko, Algieria) Afryki Północnej; typ C dla Hiszpańsko-Amerykańskiej populacji w południowym Nowym Medyku i Colorado, a typ D dla Francusko-Kanadyjskiej w Nowej Szkocji.
 

Aspekt genetyczny

Przyczyną choroby są mutacje genetyczne dziedziczone w sposób autosomalny recesywny. Mutacje genu SMPD1 odpowiadają za pojawienie się typu A i B. Zmutowane geny NPC1 i NPC2 są przyczyną typu C. Typ D najprawdopodobniej wynika z mutacji w genie NPC1.
 

Objawy i przebieg choroby

Objawy choroby Niemanna-Picka są różnorodne i niejednoznaczne. Każdy typ ma jednak wyróżniające cechy, jak np. moment wystąpienia objawów oraz zajęte przez chorobę narządy.

W typie A, problemy zdrowotne pojawiają się w okresie noworodkowym lub niemowlęcym. Są to głównie: żółtaczka, powiększona wątroba (hepatomegalia), uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (czego wyrazem są np. nieprawidłowe odruchy, napady padaczkowe i niepełnosprawność intelektualna). Niestety rokowanie w tym typie jest niepomyślne. Okres przeżycia dzieci twynosi od 2 do 4 lat.

Typ B również charakteryzuje powiększona wątroba, ale też splenomegalia, czyli powiększenie śledziony. Jednoczesne powiększenie wątroby i śledziony nazywamy hepatosplenomegalią. Co istotne, układ nerwowy jest oszczędzony. Dzieci jednak mogą doświadczać trudności w oddychaniu spowodowanych powiększeniem narządów (które uciskają na przeponę i zmniejszają pojemność klatki piersiowej) i niewydolnością prawokomorową serca. Pierwsze objawy wskazujące na chorobę pojawiają się w dzieciństwie lub okresie dojrzewania. W tym typie czas przeżycia sięga późnego dzieciństwa lub okresu dorosłego.

W obydwu typach za wystąpienie objawów odpowiada akumulowanie w narządach sfingomieliny. W typie A jest to skutek braku produkcji enzymu rozkładającego tą substancję (sfingomielinaza). W typie B, produkcja enzymu jest niewystarczająca. Badaniem różnicującym oba typy jest poziom sfingomielinazy we krwi.

W typach C i D (wariant Nova Scotia) okres wystąpienia pierwszych dolegliwości jest zmienny. Może być to okres dzieciństwa, dojrzewania oraz dorosłości. W obu typach stwierdza się umiarkowaną hepatosplenomegalię. Może dojść do poważnego uszkodzenia mózgu, co będzie skutkowało m.in. zaburzeniami chodu, połykania, niezdolnością patrzenia w dół. Pojawia się także postępująca utrata wzroku i słuchu. We krwi rośnie poziom cholesterolu, a w narządach wewnętrznych dochodzi do gromadzenia złogów cholesterolu i innych lipidów.

Niestety choroba jest śmiertelna. Osoby chore umierają we wczesnej dorosłości (druga dekada życia). Istnieją doniesienia o dłuższym czasie przeżycia, który wynosił powyżej 40 lat, jednak są to rzadkie sytuacje.

Rozpoznania choroby dokonuje się na podstawie objawów fizykalnych oraz wyników badań: poziomu sfingomielinazy, lipidogramu oraz badań genetycznych. Jest też możliwość wykonania inwazyjnych badań prenatalnych, jeśli w rodzinie wystąpiła już choroba i znana jest mutacja, która ją wywołała. Wówczas wykonywana jest amniopunkcja genetyczna (pobranie płynu owodniowego i badania genetyczne pobranych komórek).
 

Możliwości leczenia

Choroba Niemanna-Picka na dzień dzisiejszy jest chorobą niewyleczalną. Objawy postępują z czasem i trudno je zatrzymać. W typie A jeszcze nie udało się wynaleźć skutecznej metody leczenia.
W typie B obserwuje się zadowalające efekty terapeutyczne po przeszczepie szpiku kostnego. W typie C stosowawany jest lek sierocy – miglustat – znany jako Zavesca. Terapia lekiem jest droga i nierefundowana. Dieta niskocholesterolowa w typach C i D nie przynosi poprawy.
Warto wspomnieć, że największe nadzieje pokłada się w terapiach enzymatycznych i genowych, pozostających jeszcze w fazie badań naukowych. Aktualnie badany jest wpływ około 5000 substancji na dynamikę choroby Niemanna-Picka.

Dzieci z chorobą Niemanna-Picka powinny być pod stałą kontrolą wielu specjalistów klinicznych, jak genetyk, neonatolog lub pediatra, neurolog, kardiolog, pulomnolog, internista, hepetolog, gastroenterolog i chirurg. Ponadto od samego początku warto współpracować z fizjoterapeutą oraz postarać się o konsulatację z neurologopedą. Można też zasięgnąć porady u dietetyka, by dobrać właściwy model żywienia dla aktualnych potrzeb zdrowotnych dziecka. Dzieci wymagają ciągłej opieki drugiej osoby.

Podsumowując, chorobę Niemanna-Picka należy podejrzewać, jeśli u dziecka występują następujące objawy: wyraźne powiększenie obwodu brzucha (hepatosplenomeglia), żółtaczka (poporodowa), trudności w oddychaniu, częste infekcje płuc, zaburzenia wzroku, trudności w karmieniu, postępujące deficyty w poruszaniu się, chodzie, nagła utrata napięcia mięśni, napady padaczkowe, nadwrażliwość na dotyk, niewyraźna mowa, a dodatkowo u starszych dzieci problemy z nauką. Pojedynczy objaw nie świadczy o chorobie. Musi zaistnieć ich kilka, w odpowiednim czasie.

opracowała: Katarzyna Ziaja

Opracowano na podstawie:

  1. Stowarzyszenie chorych na Niemanna-Picka i choroby pokrewne:

2. Orphanet

3. Genetics Home Reference:

4. Greer W.L. Et all. The Nova Scotia (type D) from of Niemann-Pick disease is caused by a G3097-T transversion in NPC1. Am J Hum Genet. Jul 1998; 63(1): 52–54. doi: 10.1086/301931

Dostępy z dn. 18.01.2014 r. godz. 8:20

Majaczenie, nazywane też delirium (od łacińskiego delirare - „bredzić, mówić od rzeczy”), to postać zaburzenia neuropoznawcze... czytaj więcej
Mianem paraliżu sennego określa się niezwykłe doświadczenie utraty kontroli nad mięśniami przy zachowaniu świadomości, przytr... czytaj więcej
Zaburzenia językowe stanowią bardzo rozbudowaną i złożoną rodzinę. Układ nerwowy ciężko pracuje abyśmy mogli, pozornie bezwys... czytaj więcej
Jednym ze sposobów na poradzenie sobie z trudnościami w życiu jest psychoterapia. Dysponujemy wieloma jej rodzajami. Każdy z... czytaj więcej