Agnozje

Agnozje

Termin agnozja wywodzi się z greki i znaczy tyle co nieznajomość, nieświadomość. Jest to niezdolność rozpoznawania znanych bodźców przy braku deficytów natury sensorycznej, zaburzeń mowy i uwagi czy upośledzenia funkcji intelektualnych. Agnozja jest wynikiem uszkodzenia okolic kory mózgowej. Pojęcie to zostało po raz pierwszy użyte przez Zygmunta Freuda.
Agnozje można dzielić ze względu na:

  1. modalność zmysłową, której dotyczy zaburzenie (n. wzrokowa, dotykowa)
  2. rodzaj bodźca ( przedmioty, twarze, etc.)
  3. zaburzenia apercepcyjne i asocjacyjne
  4. typ funkcji psychicznej ( np. wzrokowo – przestrzenne)

 

AGNOZJE WZROKOWE

  • agnozja przedmiotów: niezdolność rozpoznawania przedmiotów prezentowanych wzrokowo przy zachowaniu rozpoznawania za pomocą dotyku. Pacjenci mają trudności z opisywaniem przedmiotów z pamięci, rysowaniem, opisywaniem ich zastosowania.
  • apercepcyjna agnozja wzrokowa: trudności z rozpoznawaniem obiektów jako całości przy zachowanej zdolności dostrzegania jego elementów; Pacjenci przejawiają trudności z rozpoznawaniem kształtu przedmiotów i figur, kopiowaniem rysunków, dobieraniem obiektów do eksponowanych wzorów oraz identyfikowaniem przedmiotów na podstawie nazwy.
  • asocjacyjna agnozja wzrokowa: trudności z identyfikowaniem obiektów prezentowanych wzrokowo, zachowane kopiowanie rysunków, dobierania obiektów do wzoru oraz rozpoznawanie przedmiotów za pomocą innych zmysłów. Pacjenci lepiej rozpoznają przedmioty rzeczywiste niż ich przedstawienia w formie rysunków czy obrazów.
  • prozopagnozja: utrata zdolności rozpoznawania znajomych twarzy (czasami odbicia własnej twarzy w lustrze), zachowana zdolność odróżniania twarzy od innych bodźców wzrokowych. Pacjenci mogą przejawiać również trudności z rozpoznawaniem elementów w ramach jednej kategorii np. psów, stołów, etc., a także problemy z rozpoznawaniem przedmiotów przedstawionych w niecodzienny dla siebie sposób.
  • agnozja kolorów ( achromatopsja): niezdolność różnicowania kolorów lub trudności z ich nazywaniem. Może przejawiać się na dwa sposoby. Po pierwsze, jako niezdolność prawidłowego nazywania barw lub ich identyfikowania na podstawie podanej przez kogoś nazwy przy zachowaniu zdolności różnicowania barw i odcieni. Po drugie, jako utrata postrzegania barw. Pacjenci nie widzą kolorów, nie odróżniają odcieni, postrzegają otaczający świat jako szary, pozbawiony kolorów.
  • zespół pomijania stronnego: zaburzenia, które objawia się brakiem reakcji na nowe lub istotne bodźce po stronie przeciwnej do miejsca uszkodzenia w mózgu. Czasami pacjenci nie zdają sobie sprawy z istniejących deficytów. Do objawów pomijania stronnego należą:
    • nieuwaga stronna – niereagowanie na bodźce wzrokowe działające z jednej strony
    • połowiczne pomijanie przestrzeni – ignorowanie lewej strony przestrzeni
    • wygaszanie – brak reakcji na bodźce ze strony przeciwległej do uszkodzonej półkuli podczas jednoczesnego podawania dwóch bodźców
    • akinezja połowiczna – trudności ze spontanicznym używaniem kończyny, która znajduje się po stronie przeciwnej do miejsca uszkodzenia
    • allestezja – ma miejsce w sytuacji gdy pacjent stymulowany po stronie przeciwległej do uszkodzenia lokalizuje bodźce w drugiej połowie ciała np. odczuwa ból w „zdrowej” kończynie.

AGNOZJE SŁUCHOWE

  • nierozróżnianie dźwięków otoczenia: trudności w rozpoznawaniu i różnicowaniu dźwięków wydawanych przez przedmioty znajdujące się w otoczeniu. Pacjenci nie przejawiają objawów afazji, nie stwierdza się u nich deficytów sensorycznych i zaburzeń w rozpoznawaniu obiektów na podstawie innych modalności zmysłowych (wzrokowej, dotykowej).
  • głuchota korowa: niezdolność rozpoznawania wszystkich rodzajów bodźców słuchowych (werbalnych i niewerbalnych) przy braku objawów afazji i prawidłowym identyfikowaniu bodźców docierających innymi kanałami zmysłowymi
  • amuzja: niezdolność do oceny różnych cech dźwięków muzycznych. Może jej towarzyszyć agnozja dźwięków otoczenia, afazja lub czystą głuchotą słów. Problemy pojawiają się także podczas odtwarzania melodii i śpiewania.

AGNOZJE DOTYKOWE

  • agnozja dotykowa: trudności w różnicowaniu przedmiotów za pomocą dotyku lub rozpoznawaniu poszczególnych właściwości przedmiotów (np. wielkość, kształt, struktura) przy braku zaburzeń funkcji sensorycznych, zaburzeń mowy i upośledzenia funkcji intelektualnych.
  • astereognozja: trudności w identyfikowaniu przedmiotów za pomocą dotyku przy braku zaburzeń sensorycznych, językowych, uwagi czy intelektu. U źródeł tego zaburzenia leży brak możliwości syntetyzowania wrażeń dotykowych w kształt oraz trudności z sumowaniem wrażeń przestrzennych. Pacjent jest w stanie rozróżnić poszczególne właściwości przedmiotu, a także często potrafi narysować przedmiot trzymany w dłoni i nazwać rysunek. Rozpoznawanie przedmiotu nie przebiega jednak w sposób aktywny: pacjenci zapoznają się z przedmiotami w sposób stereotypowy bądź też nie wykazują zainteresowania nimi. Astereognozji często towarzyszą zaburzenia przestrzenne.

Aby lepiej zrozumieć czym jest agnozja i jak wygląda funkcjonowanie osób cierpiących na tego typu zaburzenia, warto sięgnąć do książek Olivera Sacksa - brytyjskiego neurologa, autora popularnonaukowych książek z dziedziny neurologii i neuropsychologii. W najbardziej znanej z nich, noszącej tytuł „Mężczyzna, który pomylił swoją żonę z kapeluszem”, opowiada o człowieku cierpiącym na prozopagnozję. Z kolei w „Wyspie daltonistów i wyspie sagowców” opisuje społeczność, której członkowie cierpią na achromatopsję. Natomiast w „Muzykofilii” jednym z bohaterów jest osoba z amuzją, dla której każda symfonia brzmi jak brzęk rondli i pokrywek… Te literackie opisy przypadków powinny stanowić obowiązkowy punkt w edukacji każdego neuropsychologa i neurologa.

Ewa Marczak

 

Majaczenie, nazywane też delirium (od łacińskiego delirare - „bredzić, mówić od rzeczy”), to postać zaburzenia neuropoznawcze... czytaj więcej
Mianem paraliżu sennego określa się niezwykłe doświadczenie utraty kontroli nad mięśniami przy zachowaniu świadomości, przytr... czytaj więcej
Zaburzenia językowe stanowią bardzo rozbudowaną i złożoną rodzinę. Układ nerwowy ciężko pracuje abyśmy mogli, pozornie bezwys... czytaj więcej
Jednym ze sposobów na poradzenie sobie z trudnościami w życiu jest psychoterapia. Dysponujemy wieloma jej rodzajami. Każdy z... czytaj więcej